19 augustus 2008

Alle columnisten van Nu.nl krijgen zo nu en dan een overzichtje van hoe vaak hun stukjes worden gelezen. Die cijfers zijn erg inzichtelijk: zodra een tekst over seks of vloeken lijkt te gaan, dan klikt u daar onmiddellijk op. Maar schaamt u zich vooral niet. Mensen hebben zich altijd aangetrokken gevoeld tot 'vieze woorden', alleen nu is dat ook meetbaar.

Wat doet een viezewoordenklikker als hij een woordenboek in handen krijgt? Dat laat zich makkelijk raden. Niets leuker natuurlijk dan te lezen hoe 'platte' dingen op een formele woordenboekmanier worden omschreven. Het is niet voor niets dat de informele woorden voor “vagina” en “penis” enkele van de meestgezochte termen zijn in het onlinewoordenboek van Van Dale. En het is vast ook niet voor niets dat de taaladviespagina over (de schrijfwijze van) siliconen borsten jarenlang de meestgeraadpleegde pagina was op de website van Onze Taal.

Vluggertje

Speciaal voor de viezewoordenzoeker kwam Van Dale onlangs met enkele wel heel bijzondere naslagwerkjes: hoe-en-wat-boekjes met als thema “liefde & verlangen”. Waar andere hoe-en-wat-boekjes de hulpeloze toerist helpen een schnitzel te bestellen, zo helpt Van Dale de toerist in enkele vreemde talen op weg met zinnen als “Wat dacht je van een vluggertje hier in de lift?”, “Zij kent alleen vaginale orgasmen” en “Het was erg gênant voor hem om in de seksshop zijn baas tegen te komen.”

Gevoeg doen

Nu heeft Van Dale nooit heel moeilijk gedaan over expliciete taal. De woorden die nu online het meest gezocht worden, stonden al in de eerste editie van het woordenboek, dat in 1864 verscheen. En in die tijd was dat nog niet zo vanzelfsprekend. Neem nu het beroemde Spreekwoordenboek der Nederlandsche taal van Pieter Jakob Harrebomée, dat tussen 1853 en 1870 verscheen. Daarin werden “onkiese” uitdrukkingen gewoonweg achterwege gelaten of gekuist. Poep-en-pieswoorden bijvoorbeeld; die werden destijds keurig vervangen door preutse puntjes: “Eene koe k… meer in een' dag, dan eene musch in een jaar”, stond er dan. Terwijl Van Dale rond die tijd al onomwonden omschreef: “Kakken, ow. gel. (ik kakte, heb gekakt), zijn gevoeg doen.”

Gekuist woordenboek

Misschien was het wel precies daarom dat Nederland in rep en roer was toen Van Dale begin vorig jaar aankondigde een gekuist schoolwoordenboek uit te geven, op verzoek van een aantal scholen uit Staphorst. Voor die editie zouden zo'n tweehonderd gevoelige termen uit het Pocketwoordenboek Nederlands geschrapt worden. Van Dale trok zich de kritiek aan en liet de plannen varen, maar het woordenboek is er nu toch, zij het bij een andere uitgeverij. En inderdaad, voor de viezewoordenzoeker is er geen lol aan. Tussen lukraak en lummel staat niets; tussen kust en kuur evenmin, en zo zullen er nog wel wat woorden ontbreken die hoge ogen gooien in de online-versie van Van Dale.

F-woord

De bekritiseerde kuisheid van de Staphorster scholen doet denken aan een anekdote over Samuel Johnson, een van de bekendste en kleurrijkste woordenboekmakers uit de Engelse geschiedenis. Een voorname dame zou hem volgens de overlevering uitvoerig hebben geprezen vanwege zijn keuze om het 'F-woord' en aanverwante grove termen achterwege te laten in zijn woordenboek. Johnsons reactie: “Mevrouw, ik heb me daar inderdaad verre van gehouden, maar ik begrijp dat u er wél naar hebt gezocht.”


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal