20 mei 2008

Van erotische woordenlijsten tot huisartsfolders over schimmelnagels … Je kunt het zo gek niet bedenken of het staat op internet, doorzoekbaar en wel. Maar opmerkelijk genoeg ontbrak tot nu toe een van de belangrijkste boeken uit de Nederlandse geschiedenis: de Statenvertaling van de Bijbel uit 1637. Donderdag komt daar verandering in.

Het premièrefeestje van de verfilmde tv-serie Sex and the City was volgens het Belgische blad Knack “een ware lust voor het oog”. Burgemeester Leers van Maastricht blijft strijden tegen de drugsoverlast in zijn stad, maar is, aldus Elsevier, “een roepende in de woestijn”. En schranspartijen vinden, zo weet BN/De Stem, meestal plaats onder het motto “de geest is gewillig, maar het vlees zwak”.

Invloedrijkste taalgebruikers

Zomaar drie mediacitaten van de voorbije twee weken die we vast niet zouden zijn tegengekomen zónder de Statenvertaling van de Bijbel. En er zijn veel meer voorbeelden. Aardig wat woorden en uitdrukkingen van nu stonden voor het eerst in de Statenvertaling - en veel andere bestonden al wel langer, maar wisten juist dankzij dat veelgelezen boek een permanente verblijfsvergunning voor de Nederlandse taal te bemachtigen. Niet voor niets kozen de lezers van Onze Taal de vertalers van de Statenbijbel in 2004 tot de invloedrijkste taalgebruikers aller tijden.

Goudmijn

Taalkundige en andere onderzoekers die het fijne willen weten van deze goudmijn, hadden het tot voor kort niet makkelijk. Op internet waren natuurlijk wel wat van die oude bijbelvertalingen te vinden, maar dat waren niet meer dan gefotografeerde pagina's. Daar viel niet in te zoeken.
Dat kan zo niet langer, vond de taalkundige Nicoline van der Sijs. Ze deed een oproep in de media, waarna zich honderden vrijwilligers meldden die het dikke boek binnen enkele maanden in zijn geheel hebben overgetikt, inclusief alle toelichtingen die de vertalers in de kantlijn hadden gezet.

Langste woord

Donderdag is het zover. Dan komt de digitale versie online en is die enorme Statenvertaling eindelijk met enkele muisklikken te beteugelen. We kunnen dan nagaan wat het langste woord is (gevanckelick-wech-gevoerde, zo verklapte Van der Sijs alvast), of het meestvoorkomende woord (ende). We kunnen woorden tellen, maar ook lappen tekst uit die bijbel vergelijken met andere teksten: literatuur uit die tijd bijvoorbeeld. Of kijken wat de woordenboeken hebben gemist.

Voorlopig kunnen de onderzoekers nog wel even voort. En ook voor gewone mensen is er heel wat te beleven.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal