2 februari 2010

Vorige week twitterde een opgefokte Brit vanuit een vertraagd vliegtuig dat hij overwoog het toestel op te blazen. Bij wijze van spreken, natuurlijk. Maar de politie vertrouwde het niets, en arresteerde de man. Voor hem, en alle andere onbegrepen lolbroeken, gloort er hoop.

Geintjes in teksten leiden wel vaker tot misverstanden. Je kunt er geen vette grijns aan toevoegen, of iets met een 'tongue in cheek'-intonatie uitspreken, zoals je dat in gesproken taal zou doen. Je hebt alleen je woorden en een handjevol leestekens, en dat is vaak niet genoeg.

Daarom klinkt zo af en toe de roep om aan dat schrijftaalpalet iets toe te voegen: een nieuw leesteken, waarmee je kunt zeggen 'neem al het voorgaande met een korreltje zout'.

Lachebekkies

In e-mails en chats heb je natuurlijk de smileys, maar of die geschikt zijn voor alle teksten? In bijvoorbeeld literaire romans zouden die frivole lachebekkies behoorlijk raar aandoen.

En juist in literaire kringen blijkt er behoefte te zijn aan dergelijke leestekens. Grote schrijvers als Harry Mulisch en W.F. Hermans voelden er bijvoorbeeld voor. En in de negentiende eeuw deed de Franse dichter Alcanter de Brahm zelfs een concreet voorstel: een soort gespiegeld vraagteken voor gevallen van ironie.

SS-logo

Redelijk recent werd er in Nederland een vergelijkbaar ontwerp gemaakt door de boekpromotors van het CPNB. Toen de Boekenweek van 2007 in het teken stond van 'Scherts, satire en ironie' ontwierpen ook zij een ironieteken - volgens critici een kruising tussen een SS-logo en het litteken van Harry Potter:

Zogenaamd

En dan was er nog, in 2000, het prijswinnende leesteken dat een studente van de kunstacademie ontwierp voor Onze Taal. Dat was een symbolische weergave van twee vingers die 'zogenaamd' gebaren.

Je kent het misschien uit Hyves. Daarin zit ook zoiets:

Zonnetje in huis

Het recentste voorstel werd twee weken terug gedaan. Toen introduceerde een Amerikaans bedrijf een vergelijkbaar teken: een kruising tussen een apenstaartje en een uitroepteken.

Het moet 'sarcasme' uitdrukken. Om aan te geven dat je het echt niet meent als je schrijft: 'Gelukkig is die tactvolle collega van jou altijd het zonnetje in huis.'

Dodelijk

Overigens zit niet iedereen te wachten op dit soort tekens, zo bleek uit een peiling een paar jaar geleden. Een ironieteken, zo vonden velen, is hetzelfde als het uitleggen van een grap. Behoorlijk dodelijk dus.

Een ironieteken zou volgens hen een leesteken worden waarmee je de ironie tenietdoet. Dát is pas ironisch …


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal