Page 4 - OnzeTaal_juni2020_HR
P. 4
Thema: de negentiende eeuw
Zo’n 150 jaar geleden kreeg het Nederlands een flinke boost. Grote
woordenboeken kwamen van de grond, er werd een officiële spelling
ingevoerd en de belangstelling voor dialecten nam toe. Ook kon je
vanaf toen aan de universiteit afstuderen als ‘neerlandicus’. Op
politieke podia werd veel vuriger georeerd, en mede dankzij grote
namen als Multatuli was niet langer de schrijftaal het uitgangspunt,
maar de spreektaal. En intussen kroop in de jonge staat België het
Nederlands langzaam maar zeker uit zijn schulp.
Het vorige nummer van Onze Taal stond voor een deel in het teken
van de door corona gedicteerde actualiteit; dit keer gaan we terug in
de tijd, met een themanummer over een beslissende periode in de
ontwikkeling van onze taal: de negentiende eeuw.
Hoe de spreektaal
de échte taal werd
De veranderingen in de negentiende eeuw
De negentiende eeuw was een opmaat ls iemand mij zou vragen in welke eeuw het
tot de twintigste: de eeuw waarin er Nederlands het meest veranderd is, zeg ik
zonder aarzelen: in de zestiende eeuw. Ik
misschien nog wel méér veranderde A geef meteen toe dat ik dat niet hard kan ma-
in de taal. Op welke manier legde die ken, laat staan kan staven met getallen. Maar ik twijfel
niet aan mijn indruk. En meteen na de zestiende eeuw
negentiende eeuw daarvoor de basis? komt mijns inziens de twintigste eeuw. De negentiende
eeuw lijkt me een goeie derde. Altijd nog een eeuw van
grote veranderingen.
Wat zijn dan die grote veranderingen van de negen-
JOOP VAN DER HORST tiende eeuw? Ook hier moet gezegd dat mijn antwoord
veeleer een indruk is dan de uitkomst van exacte weten-
schap. Toch denk ik dat andere kenners wel min of meer
ONZE TAAL 2020 — 6 Daarna kan iets gezegd worden over hun samenhang.
hetzelfde antwoord zullen geven.
Laat ik eerst maar eens wat feiten op een rijtje zetten.
EERSTE SPELLING
Vroeg in de negentiende eeuw krijgt het Nederlands
zijn eerste ‘officiële’ spelling, ontworpen door Matthijs
Siegenbeek, in 1804 “uitgegeven in naam en op last van
het staats-bewind der Bataafsche republiek”. De geest
van de Franse Revolutie, met haar vrijheid, gelijkheid en
4 broederschap, waarbij de gelijkheid altijd beter uit de
