Page 7 - OnzeTaal_febmrt2019_HR

staat vanaf die tijd vooral in het teken van de vaardighe- Het schoolvak Nederlands: Infographic: Karin Nas-Verheijen
den. Leerlingen moeten bijvoorbeeld een gedocumenteerd slingerbeweging
betoog kunnen schrijven over het taalgebruik in politieke
beschouwingen. Dat is wel even iets anders dan een Al anderhalve eeuw wordt er gediscussieerd over het
opstelopdracht als ‘Een gezellige dag’ uit de jaren vijftig schoolvak Nederlands. Wat daarbij opvalt: de ideeën gaan
en zestig. als een slingerbeweging heen en weer. Na een periode
waarin de leerling als individu centraal staat, volgt er
GEMOR steeds een tijd waarin hij zich moet voegen naar een maat-
In de jaren negentig groeit het belang van de ‘(kennis)- schappelijke norm.
economie’. Het gevolg voor het schoolvak Nederlands is
dat het weer minder belangrijk wordt gevonden dat de
leerlingen mondige burgers worden, dan dat ze nut heb-
ben voor de kenniseconomie. Vandaar dat het ‘vormende
deel’ van het schoolvak (zoals de literatuur) nog meer op
de achtergrond raakt. In het schoolexamen literatuur
moeten voor havo minimaal acht en voor vwo minimaal
twaalf boeken (waarvan drie van vóór 1880) gelezen wor- 1 8 5 0
den. Lijsten met meer boeken zijn zeldzaam geworden. Cultuur
Ook de taalkunde delft min of meer het onderspit. De • Montessori-onderwijs
minister van Onderwijs laat zich door vakcommissies ad- • De roman van een kleuter
viseren over opname van taalkunde bij Nederlands, maar maatschappij
legt het advies naast zich neer en voegt – ongevraagd –
het onderdeel argumentatieve vaardigheden aan het
onderdeel leesvaardigheid toe. Rond de eeuwwisseling be-
gint ook het gemor over het landelijk eindexamen (vooral
van havo/vwo), dat tot op de dag van vandaag voortduurt. 1 9 0 0
In 2013 mengen zich een aantal taalkundige hooglera- Zelfexpressie
ren in de discussie over het eindexamen, dat zij als ‘truc-
jes voor taalvaardigheid’ typeren. Zij pleiten voor meer
vakinhoud in de lessen Nederlands. In dezelfde geest start
de overheid in 2014 een grootscheepse onderwijsvernieu-
wing over alle vakken heen (Onderwijs 2032, gevolgd door
Curriculum.nu), waarin met name de leraren zelf zich

In 2013 typeren taalkundige Zakelijkheid 1 9 3 0 heeten –– > heten
Spellinghervorming:
hoogleraren het eindexamen als

‘trucjes voor taalvaardigheid’.
‘Methode-
Paardekooper’
• Verstandelijke taal
zouden moeten bezinnen op de vraag wat de leerlingen in van Leest (1932)
hun vakgebied aan het einde nu zouden moeten kunnen • Nederlands na 1600 1 9
én kennen. Dit lijkt weer een opwaardering van kennis van Karsemeijer en 6 0
Kazemier (1938) Mondigheid
tot gevolg te hebben, maar dan wel kennis die ten dienste
staat van (rijkere) vaardigheden. De Taalunie spreekt in
dit verband van ‘taalcompetent’, de door de universitei-
ten ingestelde ‘meesterschapsteams’ noemen het ‘be- • Indringend
wuste geletterdheid’. In beide gevallen wordt ongeveer lezen van
hetzelfde bedoeld: iets kunnen is belangrijk, maar iets W. Drop
bewust kunnen, op basis van je kennis, is nog belangrij- • Mammoetwet:
ker. Het gaat niet alleen om doen, maar ook om inzicht. Nuttigheid 1 9 9 0 havo en vwo
vorming mavo,
VOGELVLUCHT
Als we de hele ontwikkeling van het schoolvak in vogel-
vlucht zien, dan valt in ieder geval op dat er een soort
slingerbeweging in zit tussen aandacht voor maatschappij
en cultuur, en aandacht voor individu en expressie. Introductie
Op een periode waarin de individuele, creatieve leerling ‘studiehuis’
vooropstaat, volgt er steevast een waarin die leerling
zich weer moet aanpassen aan een maatschappelijke of 2 0 ONZE TAAL 2019 — 2/3
zakelijke norm. Zo kun je de komende ontwikkelingen 1 9 Bewustheid
een beetje voorspellen. We komen net uit een periode individu
waarin het schoolvak moest voldoen aan de eisen van
de kenniseconomie, en nu is de leerling weer aan
de beurt. Dat zie je aan de aandacht die er op dit
moment ontstaat voor individuele, creatieve en
bewuste vaardigheden.  SCHOOLVAK NEDERLANDS 7