Page 6 - OnzeTaal_febmrt2019_HR

Foto: Cathy Yeulet / 123RF

2010

HET RODE POTLOOD tijd stamt het ‘gericht schrijven’: leerlingen moeten op
In die tijd neemt ook de vraag naar goed geschoolde basis van allerlei documentatie zelf een tekst opstellen.
leraren toe. In 1941 geeft de overheid een commissie De jaren zestig worden gekenmerkt door allerlei
van deskundigen onder leiding van onderwijsinspecteur maatschappijkritische stromingen. Deze hebben na-
W. van den Ent de opdracht om een didactisch plan voor tuurlijk ook effect op het schoolvak. Zowel overheid als
het schoolvak Nederlands te schrijven, dat later ver- docenten maken zich sterk voor een meer communica-
plichte stof op de lerarenopleiding zal worden. In 1962 tieve gerichtheid van het schoolvak. Bij Nederlands
doet de Vereniging van Leraren in Levende Talen iets moet je niet zozeer allerlei culturele kennis opdoen, je
soortgelijks: ze laat de commissie-Van Dis een hand- moet vooral de communicatieve vaardigheden leren
leiding schrijven: Didactische handleiding voor de leraar waarmee je je staande kunt houden in de maatschappij.
in de moedertaal. Deze ideeën, die in de taalkunde en letterkunde in diver-
Toch verandert de praktijk van het schoolvak niet se sociologische stromingen tot uitdrukking komen
echt. Het rode potlood van de leraar blijft belangrijk. (sociolinguïstiek, literatuursociologie), hebben in het
Wel worden tekstverklaring en samenvatting verplichte schoolvak vooral tot gevolg dat er naast de traditionele
onderdelen van het programma. Het doel van het vak onderdelen taalkunde en letterkunde ook een apart vak
blijft echter vooral gedefinieerd als ‘taalcultivering en ‘taalbeheersing’ ontstaat.
cultuuroverdracht’. Leerlingen lezen boeken ‘voor de Maatschappelijk geëngageerde leraren en vakdidac-
lijst’, met biografische informatie over de schrijver en tici slaan de handen ineen en richten hun eigen vereni-
de tijd waarin de boeken geschreven zijn. ging met tijdschrift op, waarin zij deze denkbeelden
Het grammaticaonderwijs biedt houvast aan de leraar propageren. Zo bepleit vakdidacticus Steven ten Brinke
Nederlands. Taal wordt niet meer beschouwd als een ‘normaal functioneel onderwijs’, als tegenhanger van
middel tot zelfexpressie, maar als een systeem met ei- het gangbare onderwijs, dat in zijn ogen alleen ‘schools
gen wetmatigheden. Vanuit die visie doen taalkundigen, functioneel’ is; onderwijs moet direct relevant of aan-
bijvoorbeeld B. van den Berg en P.C. Paardekooper, sprekend zijn voor de leerlingen.
pogingen de schoolgrammatica te ‘saneren’. Ze beden-
ken nieuwe didactische middelen, zoals handige tekens STUDIEHUIS
(streepjes, haakjes, pijltjes) om ontledingen in de tekst De klassieke taalkunde wordt steeds minder belangrijk,
aan te geven. De ‘methode-Paardekooper’ ontstaat in de en dient steeds meer als ‘reflectie op taalgebruik’. In de
jaren vijftig, en wordt tot op de dag van vandaag nog wel praktijk blijven docenten in de klas echter nog wel be-
gebruikt. hoorlijk veel tijd besteden aan ontleden en grammatica-
oefeningen, maar dit wordt door didactici en onderwijs-
MAMMOETWET kundigen fel bekritiseerd. Het literatuuronderwijs ver-
In de jaren zestig doen ontwikkelingen in de literatuur- schuift van literatuurgeschiedenis en culturele vorming
wetenschap hun invloed gelden: auteurs rond het tijd- naar het zelf ervaren van teksten en het ontwikkelen
ONZE TAAL 2019 — 2/3 nissen in teksten wordt gezocht. Mede onder invloed menprogramma Nederlands. Na veel onderhandelingen
van een eigen smaak. Leerlingen moeten vooral ‘mon-
schrift Merlyn propageren de ‘close reading’-benadering
dige burgers’ worden.
van literatuur, waarbij heel gedetailleerd naar beteke-
Ook ontstaat er in deze tijd discussie over het exa-
hiervan ontstaat de schoolmethode Indringend lezen van
W. Drop, waarin de leerlingen leren om poëzie en proza
wordt pas in 1996, als ook het zogeheten ‘studiehuis’
ontstaat, het programma vastgesteld dat ruwweg over-
te analyseren via begrippen als ‘tijd’, ‘handeling’, ‘figu-
ren’, ‘ruimte’ en ‘perspectief’.
eenkomt met de huidige vorm: een centraal landelijk

In 1968 wordt de zogeheten Mammoetwet ingevoerd.
via vragen bij teksten, en aanvankelijk ook een samen-
Het voortgezet onderwijs wordt vereenvoudigd tot een
vattingsopdracht. Daarnaast zijn er schoolexamens,
brugklas gevolgd door mavo, havo en vwo. Voor het examen waarin alleen leesvaardigheid getoetst wordt,
schoolvak Nederlands betekent dit vooral minder uren, waarin per school bijvoorbeeld schrijfvaardigheid en
6 waardoor er nieuwe aanpassingen nodig zijn. Uit deze literatuur kunnen worden getoetst. De examinering