Page 27 - 12_OnzeTaal_dec2018_HR

TAALBAAS/TAALMINNAAR/TAALVERBETERAAR/TAALKUNSTE- BEELDSPRAAK PROFTAAL
NA AR/TAALMAATJE/TA ALGELEERDE/TA ALZIFTER/TA ALDIER/ ERIK VAN DER SPEK

TA A LFILOSO O F/ TA A LGEN O OT/ TA A LGIDS/ TA A L M A N/ TA A L- Over metaforen die de tijdgeest vangen.
VROUW/TAALMOEDER/TAALVADER/TAALZOON/TAALVRIEND/

TAALBROER/TAALZUS/TAALPURIST/TAALSCHAT/TAALGELIEFDE/ Kunstmest Gratis glazen

TAALVIRTUOOS/TAALTOVENAAR/TAALSNOB/TAALACROBAAT/
TAALVRIEND/TAALJUBILARIS/TAALBAAS/TAALMINNAAR/TAAL- ijdverbreide economische onze-ijdverbreide economische onzekerheid is sparen
kerheid is pokon voor het populis-pokon voor het populisme”, stond kort-
VERBETERAAR/TAALKUNSTENAAR/TAALNERD/TAALSNOB/TAAL- “W me”, stond kortgeleden in De W geleden in De Groene Amsterdammer. Pokon
ZIFTER/TAALDIER/TAALFILOSOOF/TAALGELEERDE/TAALGENOOT/ Groene Amsterdammer. Pokon als metafoor was als metafoor was nieuw voor mij, maar het overkoe- ls taalkundig onderzoeker zwem je elke dag
nieuw voor mij, maar het overkoepelende begrip pelende begrip ‘kunstmest’ zie je vaak. Vooral in het
in een zee van data. Het kan een pinda-
TAALGIDS/TAALMAN/TAALVROUW/TAALVADER/TAALMOEDER/ ‘kunstmest’ zie je vaak. Vooral in het onderwijs, onderwijs, waar kinderen als plantjes opgekweekt A kaaspotje of een winkeletalage zijn, overal
staat taal die de moeite van het stilstaan waard is. Je
waar kinderen als plantjes opgekweekt moeten moeten worden, is de kunstmest een vast ingrediënt:
TAALDOCHTER/TAALZOON/TAALBROER/TAALZUS/TAALPURIST/ worden, is de kunstmest een vast ingrediënt: “En-“Enthousiasme is kunstmest voor de hersenen”, komt nergens meer op tijd – dat is het nadeel, maar
thousiasme is kunstmest voor de hersenen”, staat staat op de site van ROC Nederland.
men moet iets voor de wetenschap overhebben.
TAALSCHAT/TAALGELIEFDE/TAALTOVENAAR/TAALMAATJE/TAAL- op de site van ROC Nederland. ceptuele metaforen die ons leven, onze kinderen of “Gratis glazen sparen”, en mijn taalgevoel bleef
De metafoor ‘kunstmest’ is verbonden met de con-
In de etalage van een drankenhandel las ik:
ACROBAAT/TAALVIRTUOOS/TAALVRIEND/TAALJUBILARIS/TAAL- een organisatie vergelijken met een tuin, plant of daar even aan haken. Eerst dacht ik dat ik onbewust
de betekenis had gelezen dat het sparen zélf gratis
boom. Binnen die conceptuele metaforen kunnen
BAAS/TAALMINNAAR/TAALVERBETERAAR/TAALKUNSTENAAR/ allerlei aspecten van tuinverzorging overdrachtelijk was, maar dat klopt natuurlijk niet. De bedoelde
gebruikt worden: het tuingereedschap, onkruid wie- betekenis is dat de glazen gratis zijn, vooropgesteld
TAALNERD/TAALSNOB/TAALZIFTER/TAALDIER/TAALFILOSOOF/ den, snoeien, water geven – en dus ook de mest. De dat je daar voldoende voor gespaard hebt.
tuin is bovendien een metafoor die in allerlei talen Toen ik beter keek, zag ik nog iets bijzonders.
TA ALGELEERDE/ TA ALGENO OT/ TA ALGIDS/ TA AL M AN/ TA AL- terugkomt: “You’ve got reason a plenty for goin’ (…) Want gratis glazen is dan wel een normale woord-
For the weeds have been steadily growin’”, zong Tom groep met het bijvoeglijk naamwoord gratis, maar
VROUW/TAALMOEDER/TAALVADER/TAALDOCHTER/TAALZOON/ Paxton in de jaren zestig in ‘The Last Thing on My andere bijvoeglijke naamwoorden op deze plaats
Mind’. En hij had het toen niet over tuinonderhoud. worden verbogen (je hebt het over ‘witte glazen’,
TAALBROER/TAALZUS/TAALPURIST/TAALSCHAT/TAALGELIEFDE/ De conceptuele tuinmetafoor wordt tot vervelens ‘mooie glazen’ en ‘dure glazen’); gratis niet.
toe gebruikt in onder meer toespraken, de psycholo- Gratis is daarmee een bijvoeglijk naamwoord dat
TAALTOVENAAR/TAALMAATJE/TAALACROBAAT/TAALVIRTUOOS/ gie en als het gaat over (alternatieve) therapieën. Eén niet alles heeft wat een bijvoeglijk naamwoord tot
TAALVRIEND/TAALJUBILARIS/TAALBAAS/TAALMINNAAR/TAAL- voorbeeld uit vele: “Schrijvend dwalen we door je een bijvoeglijk naamwoord maakt. Het kan dus niet
tuin. (…) Wat wil je oogsten en straks zaaien? Welke
worden verbogen (‘gratise glazen’, zou ik denken
VERBETERAAR/TAALKUNSTENAAR/TAALNERD/TAALSNOB/TAAL- kleuren mis je in je tuin? Is er onkruid aanwezig? Wat dat je dan zou moeten spellen op grond van die
onbeklemtoonde i), en je kunt van gratis ook al geen
blijft achter in de groei en verdient kunstmest?”
Kun je zo’n metafoor nog met droge ogen gebrui-
ZIFTER/TAALDIER/TAALFILOSOOF/TAALGELEERDE/TAALGENOOT/ ken? Eigenlijk niet, of je moet er een originele draai vergrotende of overtreffende trap maken (‘gratiser’
of ‘het gratist’).
Toch denk ik bij nader inzien dat ik aan iets
TTAALGELEERDE/TAALGENOOT/TAALGIDS/TAALMAN/AALGIDS/ aan geven. Het pokon-citaat is daar een voorbeeld anders bleef haken. Want hoezo, ‘glazen sparen’?
van. En hier is er nog een, waarin iemand (in Trouw)
TAALMAN/TAALVROUW/TAALMOEDER/TAALVADER/TAALDOCH- helemaal losgaat: “De leraar is een tuinier, de kinde- Als je ‘iets spaart’, dan verzamel je het (‘Hij spaart
ren verschillende bloemen. Die leraar moet beslissen
postzegels’), of je ontziet het (‘Dit wasmiddel spaart
TER/TAALZOON/TAALBROER/TAALZUS/TAALPURIST/TAALSCHAT/ welke kinderen welke kunstmest wanneer krijgen. de kleuren’). In de hier bedoelde betekenis zou ik
Maar het beeld dat ik heb van het onderwijs nu is dat zeggen dat je ‘vóór gratis glazen spaart’. Je spaart
TA ALGELIEFDE/TA ALTOVENA AR/TA ALNERD/TA ALACROBA AT/ van een bed viooltjes waar een gierwagen overheen immers iets anders (zegeltjes) om in te wisselen
dendert.” Zo, dat is eruit!  voor glazen.
TAALVIRTUOOS/TAALVRIEND/TAALJUBILARIS/TAALBAAS/TAAL- Nou acht ik het niet onmogelijk dat mijn taal-
Dit is de laatste aflevering van ‘Beeldspraak’. Maar Erik gevoel hier achterloopt op de werkelijkheid. Je
MINNAAR/TAALVERBETERAAR/TAALKUNSTENAAR/TAALNERD/ van der Spek blijft voor Onze Taal schrijven. In het volgen- spaart tegenwoordig vaak geen zegeltjes meer, maar
de nummer staat hij stil bij de taal van Donald Trump. er wordt een saldo op een klantenkaart bijgeschre-
TAALSNOB/TAALZIFTER/TAALDIER/TAALFILOSOOF/TAALGELEERD- ven. Daardoor verdwijnen de zegeltjes naar de ach-
tergrond, en wordt het van ‘zegeltjes sparen voor
DE/TAALGENOOT/TAALGIDS/TAALMAN/TAALVROUW/TAALMOE- (advertentie) glazen’ eerder ‘voor glazen sparen’. Vervolgens
DER/TAALVADER/TAALDOCHTER/TAALZOON/TAALBROER/TAAL- heeft dat betekenisloze voorzetsel voor ook geen
zin meer. En daardoor wordt het eenvoudiger om
ZUS/TAALPURIST/TAALSCHAT/TAALTOVENAAR/TAALGELIEFDE/ van het oorspronkelijke spaardoel (aangegeven
door voor) een gewoon lijdend voorwerp te maken
TAALMAATJE/TAALACROBAAT/TA ALVIRTUOOS/TA ALVRIEND/ (‘glazen sparen’).
TAALJUBILARIS/TAALBAAS/TAALMINNAAR/TAALVERBETERAAR/ DE TAALPROF ONZE TAAL 2018 — 12

TAALKUNSTENAAR/TAALNERD/TAALSNOB/TAALZIFTER/TAAL-
DIER/TAALFILOSOOF/TAALGELEERDE/TAALGENOOT/TAALGIDS/

TAALMAN/TAALVROUW/TAALMOEDER/TAALVADER/TAALDOCH- 27

TER/TAALZOON/TAALBROER/TAALZUS/TAALPURIST/TAALSCHAT/
TAALGELIEFDE/TAALTOVENAAR/TAALMAATJE/TAALACROBAAT/

TAALVIRTUOOS/TAALVRIEND/TAALJUBILARIS/