22 december 2009

Avatar is een film waarin de Na'vi, blauwe reuzenindianen met kattenogen en elfenoortjes, hun regenwoud verdedigen tegen hebberige aardbewoners. En dat doen ze in hun eigen taal - soms.

Vroeger sprak iedereen in Hollywood-films Engels. Duitsers, Zoeloes en marsmannetjes werden enkel van een min of meer geloofwaardig accent voorzien, à la 'zis is ze dzjerman koostgaard'.

Maar in de jaren zeventig werd dat anders. De Japanners in het Pearl Harbor-spektakel Tora, tora, tora spraken echt Japans, en voor de woeste Klingons uit Star Trek werd zelfs een heuse (grom)taal ontworpen: het onder sf-aficionado's zo populaire Klingon.

Aliens

Tegenwoordig kunnen zichzelf respecterende regisseurs er eigenlijk niet meer omheen: heb je buitenlanders in je film, dan laat je die buitenlands spreken (onlangs nog in Woody Allens Barcelona, en Quentin Tarantino's Inglourious Basterds), en komen er elfen of aliens in voor, dan geef je die een eigen taal.

Dat vond ook Titanic-regisseur James Cameron toen hij bezig was met de voorbereidingen van zijn 3D-sf-epos Avatar, en dus huurde hij de Amerikaanse taalkundige Paul Frommer in om een taal te ontwerpen.

Polynesisch

Voor wie het nog niet weet: de aliens in Camerons film, de Na'vi (met de klemtoon op vi), zijn een soort blauwe, drie meter lange regenwoudindianen met een staart, die in volkomen harmonie leven met de natuur. Hun taal moest dus ook zo klinken: exotisch en melodieus.

En aldus geschiedde: het Na'vi werd een welluidende taal (met een eigenzinnige grammatica). De klank ervan doet volgens sommigen denken aan de Polynesische talen van Indonesië, maar anderen horen er Japans in, of Zuid-Amerikaans Spaans met Afrikaanse invloeden.

Om u een indruk te geven: 'Fìskxawngìri tsap' alute sengi oe' is Na'vi voor 'Ik bied mijn verontschuldigingen aan voor deze idioot', en 'Oeri ta ngeyä fahew akewong ontu teya läng' betekent 'Mijn neus is vol van zijn buitenaardse stank'.

Accent

In totaal verzon Frommer zo'n duizend Na'vi-woorden. Dat is veel meer dan er in de film te horen zijn, maar het idee is dan ook dat de taal nog gebruikt gaat worden in eventuele sequels en in van de film afgeleide games.

Cameron en Frommer hebben hoge verwachtingen van het succes van hun taal - die volgens hen het Klingon in populariteit zou moeten kunnen overvleugelen - maar of het ooit zo ver komt ...

De taal heeft in de film een bijrol, en lijkt niet veel meer dan een aardigheidje ter versterking van de couleur locale. Want behalve een staart blijken de Na'vi ook een talenknobbel te hebben: ze spreken een niet onaardig mondje Engels ... met een accent.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal