7 oktober 2008

Vlak voor zijn ondergang kopte gratis dagblad DAG: “Japan krijgt Aso als premier”. En zo veranderde de keurige Taro Aso voor even in een luidruchtige buurman die zijn vuilniszakken te vroeg buitenzet. In de media zie je nogal eens komische koppen als deze. Soms expres grappig, maar vaak ook per ongeluk.

Journalisten zijn gek op woordspelingen - en koppenmakers al helemaal. Doet Wouter Bos een beetje onduidelijk? Dan kun je al snel “Door de bomen Bos niet meer zien”. Krijgt (oud-minister) Els Borst geen politieke steun van de PvdA? Dan laat deze partij “Borst bungelen”. En als het Vaticaan niet wil dat professor Ulrich Hemel de baas wordt van een katholieke universiteit? Ja, dan kun je erop wachten: “Vaticaan blokkeert Hemel”.

Gereedschapskist

Succes verzekerd bij een goede naamgrap, maar in de gereedschapskist van de koppenmaker zit méér. Wordt er iets teers of breekbaars geveild? Alleehoep, een hamer! Op die manier belandden de afgelopen jaren onder veel meer een zeldzame Picasso, de gitaar van Jimi Hendrix, de bril van John Lennon, een tweekoppige albinoslang, de Ferrari van prins Bernard én zijn horloge onder de hamer.

Ook populair bij koppenmakers is de lift. Daarin vind je Brabants ijshockey, platenverkoop, de purperreigers van Nieuwkoop, groene stroom, brievenbusreclame, buitenshuis eten, en (misschien daardoor?) overgewicht.

Kappers

Helemaal zeker weet je het natuurlijk nooit, maar die gevallen hiervoor lijken wel bewust gedaan. Heel vaak gaat het ook duidelijk per ongeluk fout. Zo gaf busbedrijf Connexxion volgens een krant onlangs een “riante vertrekbonus aan bestuurder”, de ME “trad op bij Turks feest” en indianenstammen in de Amazonebossen sloegen op de vlucht voor “kappers”. Zouden de koppenmakers echt hebben gewild dat we bij het lezen daarvan dachten aan vermogende buschauffeurs, buikdansende arrestatieteams en indianen die hechten aan hun haardracht? Het kan, maar heel waarschijnlijk is het niet.

Computercrèche

Opzet is al helemaal onwaarschijnlijk bij woordkeuzen als “computercrèche”('computercrash'), “grafzweer” ('grafsfeer'), een “trouble shouter” ('troubleshooter') en “bh's die gecomplimenteerd worden door bijpassende slips” ('gecompleteerd'). Het doet een beetje denken aan een kind dat in een grabbelton rondgraait: de kans is groot dat hij er iets moois uit haalt, zeker als hij ongeveer weet wat erin zit, maar voor hetzelfde geld grijpt hij er nét naast.

Slipje van de sluier

Het is allemaal dankbare vulling voor de 'taalkronkel'-rubriek Ruggespraak, die al bijna 18 jaar op de achterzijde van Onze Taal staat en waar iedere maand weer veel te lachen valt. Maar ondertussen is het ook voer voor taalkundigen, want die willen één ding heel graag weten: hoe zit taal precies in ons hoofd? Lopen er in de hersens verbanden tussen woorden die hetzelfde betekenen, zoals optreden ('harde actie ondernemen' én 'een voorstelling geven')? Of misschien eerder tussen woorden die hetzelfde klinken (crash en crèche)?

Al die opmerkelijke koppen vormen daarbij mooi - en grappig - studiemateriaal. En wie weet helpen ze ooit een slipje … ehhh … tipje van de sluier op te lichten.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal