14 april 2009

Zijn secretaresses altijd vrouwen? De naam van het beroep doet vermoeden van wel, maar de praktijk leert anders. Omgekeerd zijn kappers, directeuren, ministers en artsen niet altijd mannen. Voor lang niet alle beroepen bestaan aparte, geslachtsgebonden benamingen. Waarom eigenlijk niet?

Vorige maand hadden we het hier ook al over verschillen tussen het benoemen van mannen en vrouwen, toen vooral bij brieven en in namenlijsten, al kwamen de beroepsnamen even voorbij. Deze week is het Secretaressedag: tijd voor een bloemetje, en voor de vraag 'Is elke secretaresse een vrouw?' Nee natuurlijk, al lang niet meer, ook al heeft de naam van het beroep nog wel een vrouwelijke vorm - ook andere woorden die eindigen op -esse, zoals eigenaresse en maîtresse, duiden vrouwen aan.

Coördinator

Bij veel beroepen bestaan er aparte benamingen voor vrouwen en voor mannen die dat beroep uitoefenen: kapper - kapster, leraar - lerares, schrijver - schrijfster, coördinator - coördinatrice. Maar lang niet alle vrouwen stellen het (nog) op prijs om met die vrouwelijke vorm aangeduid te worden: ze vinden het niet van belang dat hun geslacht benadrukt wordt, de vrouwelijke variant heeft minder status, of ze vinden dat mensen maar eens van het idee af moeten dat alle coördinatoren mannen zijn.

Minister

Maar niet alle beroepen hebben aparte mannelijke en vrouwelijke vormen. Van arts, minister, matroos en deejay bestaan geen pendanten als artse, ministerin, matroze of deejayster. De naam die van oorsprong alleen voor mannen werd gebruikt - omdat vrouwen vrijwel niet werkten in dit soort beroepen - wordt tegenwoordig ook voor vrouwen gebruikt. En eigenlijk doet niemand daar moeilijk over: naar vrouwelijke alternatieven wordt nauwelijks gezocht.

Caissière

Het omgekeerde komt weinig voor: vrouwelijke beroepsnamen worden zelden ook voor mannen gebruikt. Niet alleen de secretaresse, maar ook de caissière is altijd vrouwelijk. Haar mannelijke collega wordt kassabediende of kassamedewerker genoemd. Een kassier werkt bij een financiële instelling.

Nu gebeurt het natuurlijk wel vaker dat een 'typisch vrouwenberoep' vermannelijkt, maar meestal verandert de naam dan ook: de verpleegster werd verpleegkundige, de vroedvrouw werd verloskundige (of een enkele keer vroedman). Ook hier geldt weer: de neutrale vorm wordt voor zowel mannen als vrouwen gebruikt.

Directrice

Waar de twee namen nog wel naast elkaar bestaan, heeft de vrouwelijke vorm vaak een lagere status dan de mannelijke: de directeur leidt een groot bedrijf, de directrice een kostschool, en een adviseur houdt zich met heel andere zaken bezig dan een adviseuse.

Klerk

En die mannelijke secretaresse? Dat is in elk geval geen secretaris, want dat is een andere functie. Meestal wordt er een heel ander woord gebruikt: persoonlijk assistent, officemanager, secretariaatsmedewerker of administratief medewerker. Volgens de Wikipedia kan ook klerk gebruikt worden, maar Van Dale noemt dat 'verouderd' of 'ongunstig'. Daar kunnen wij ons alleen maar bij aansluiten.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal