Bij meertalige landen denk je al snel aan landen als India en Zuid-Afrika. Of, dichter bij huis, aan België. Maar ook Nederland kent meerdere talen. En meer dan je zou denken.

Aleid Fokma | 31 augustus 2010

Ethnologue is een organisatie die alle talen ter wereld telt; van de kleinste talen in Groenland tot in Papoea-Nieuw-Guinea. Maar ook aan een klein land als Nederland heeft Ethnologue een hele kluif. De organisatie telt in ons land maar liefst vijftien talen. Vijftien! Welke kunnen dat allemaal zijn? Nederlands en Fries, daar komen de meeste mensen nog wel op. En wie beter in de materie is ingevoerd weet ook wel dat het Limburgs en Nedersaksisch erkend zijn als streektalen. Als je dat als 'taal' telt, en niet als dialect, kom je op vier. De overheid telt er nog twee: Jiddisch en Sinti-Romani zijn erkend als 'non-territoriale' talen.

Ethnologue

Ethnologue geeft bij Nederland de volgende talen: Achterhoeks, Drents, Fries, Gronings, Limburgs, Nederlands, Nederlandse Gebarentaal, Sallands, Sinti-Romani en Vlax-Romani, Stellingwerfs, Twents, Veluws, Vlaams en Zeeuws. Het enige dialect van het Nederlands dat genoemd wordt, is het West-Fries. Het Brabants wordt nergens genoemd; niet als taal, en niet als dialect. Wel hebben de talen Zeeuws en Drents volgens Ethnologue nog enkele dialecten.

Leger

Er zit natuurlijk ook een taalkundige kant aan het verhaal. Want hoe bepaal je wat een dialect is en wat een taal? Er wordt weleens gezegd: 'Een taal is een dialect van een volk met een eigen leger.' Daar zit een kern van waarheid in: met een goede lobby kán een dialect als (streek)taal erkend worden. Maar er is meer over te zeggen. Als kenmerken voor een taal gelden volgens taalkundigen bijvoorbeeld dat er min of meer een standaardvariant van is, die in een vrij groot gebied wordt gesproken en verstaan, dat er literatuur in die taal bestaat, en dat er een eigen historische ontwikkeling heeft plaatsgevonden. Het Fries voldoet aan die criteria, en is dus dan ook erkend als (minderheids)taal.

Zeeuws

Dat ook het Limburgs en Nedersaksisch door de overheid als streektalen erkend zijn, is al wat vreemder; van die talen bestaat in elk geval geen standaardvariant, wat het ook lastig maakt om bijvoorbeeld te beoordelen of er literatuur bestaat in die talen. En wat de criteria extra vaag maakt: een paar jaar geleden is ook om erkenning van het Zeeuws als streektaal gevraagd, maar dat is afgewezen, omdat het Zeeuws geen 'streektaal' zou zijn. Maar in de praktijk vervult het Zeeuw dezelfde functie als het Limburgs en het Nedersaksisch.

Geld

Hoe kan er zo'n groot verschil zitten tussen de cijfers van Ethnologue en die van de overheid? Dat is voor een groot deel een kwestie van definitie. En van belangen. Over waarom Ethnologue zo veel talen telt (want dat geldt niet alleen voor Nederland), heeft Berthold van Maris een interessante theorie, die hij beschrijft in het septembernummer van Onze Taal.
Waarom de overheid maar zo weinig talen erkent, blijft een beetje gissen. Het zal deels een geldkwestie zijn: erkende talen hebben recht op geld voor onderwijs, onderzoek en behoud van de taal. Hoe minder talen je erkent, hoe goedkoper je uit bent.

Papiaments

Maar hoe veel talen Nederland ook heeft, op 10 oktober krijgen we er twee bij: het Engels en het Papiaments. Die talen worden gesproken op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius, die vanaf die datum Nederlandse gemeenten zijn.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal