8 juli 2008

Het Duits is een letter rijker: de ringel-s mag voortaan ook als hoofdletter worden gebruikt. Wordt het niet eens tijd dat het stiefkind van óns alfabet – de ij – erkenning krijgt?

Na 130 jaar discussie is de kogel door de kerk. Het Duits heeft een nieuwe letter gekregen: de hoofdletter ß. Het is niet uniek dat talen hun alfabet uitbreiden; eerder gebeurde dat bijvoorbeeld ook in de Scandinavische landen, met bijvoorbeeld de æ, ø en å.

Wiif

In het Nederlands kennen we dat soort extra letters niet; we hebben alleen de 26 letters van het basisalfabet, waarvan we sommige klinkers kunnen voorzien van accenten. Er is wel vaak verwarring over de 25ste letter van ons alfabet: is dat de y of de ij? Het is de y, die we alleen tegenkomen in leenwoorden als yoghurt en dynamo. De ij komt officieel in het Nederlandse alfabet niet voor.

Er gaan nu en dan wel stemmen op om de ij als één letter toe te voegen. Moeten we dat inderdaad doen? Moet de ij een vaste plek krijgen in het Nederlandse alfabet?

Nee, liever niet. De belangrijkste reden daarvoor is een historische: de combinatie ij is in de Middeleeuwen ontstaan als tweeklank: het is van oorsprong een lange i (zoals de ee een lange e is). Bij de combinatie ii (bijvoorbeeld in wiif) kreeg de tweede, puntloos geschreven i een staartje aan de onderkant om verwarring met de u te voorkomen. De uitspraak is weliswaar veranderd, maar de schrijfwijze niet. Woordenboekmakers weten dat: zij zetten ij al sinds ongeveer 1850 tussen ih en ik, en niet bij de y.

Praktische bezwaren

Het invoeren van de ij als letter zou bovendien voor technische problemen zorgen; er zijn weliswaar toetscombinaties voor, maar die zijn lastig te maken en niet universeel. Op toetsenborden een knop voor de ij toevoegen, stuit op veel praktische bezwaren; iedereen weet nog wel hoelang het duurde voor elke computer een makkelijk vindbare knop voor het euroteken had.

Daar komt nog bij dat dan de vraag beantwoord moet worden op welke plek die ij moet komen te staan: in plaats van die rare y, dus als 25ste letter; na de y, als 26ste letter (en dan wordt de z de 27ste); of als 27ste letter?

Woordspelletjes

Het invoeren van de ij zou meer problemen opleveren dan het zou oplossen. Want laten we wel wezen: het enige probleem doet zich voor bij kruiswoordraadsels, cryptogrammen, en letterspelletjes als Scrabble en Lingo. Bij Scrabble heeft enige tijd een blokje met de ij bestaan, maar dat is inmiddels weer verdwenen. Het woord tijd moet dus met vier blokjes gelegd worden. Bij de meeste andere woordspelletjes wordt de ij als één letter opgevat, en dat kan best zo blijven. Het zou voor de meeste puzzelaars erg wennen zijn als dat zou veranderen.

De situatie kan kortom het best gelaten worden zoals ze nu is: de ij bestaat uit twee letters, en wordt bij wijze van uitzondering wél met twee hoofdletters geschreven. Bij Lingo vult hij één vakje, maar verder wordt hij net zo behandeld als zijn broertje ei.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal