Wanneer spreek je precies van een lustrum

Het woord lustrum heeft altijd betrekking op een periode van vijf jaar of een veelvoud daarvan. Het gaat veelal om de viering van het vijfjarig, tienjarig, vijftienjarig, twintigjarig enz. bestaan van een instelling, vereniging, bedrijf en dergelijke.

Als een instelling vijf jaar bestaat, viert ze haar eerste lustrum; bij het tienjarig bestaan wordt het tweede lustrum gevierd; het vijftienjarig bestaan is het derde lustrum; enzovoort. Het rangtelwoord dat voor lustrum staat, is dus het zoveeljarig bestaan gedeeld door vijf: toen het Genootschap Onze Taal 85 jaar bestond (in 2016), vierde het zijn zeventiende lustrum (85 gedeeld door 5).

Er hoeft niet per se een rangtelwoord bij te staan; een organisatie kan ook gewoon zeggen dat ze een lustrum viert, zonder dit te specificeren. Maar het is gebruikelijker om er wel bij te vermelden om het hoeveelste lustrum het gaat. In de praktijk wordt er weleens ...jarig voor gezet, bijvoorbeeld ons twintigjarig lustrum, maar dat is dubbelop: het is een vermenging van ons twintigjarig jubileum of ons twintigjarig bestaan en ons vierde lustrum.

Herkomst

Het woord lustrum komt uit het Latijn. Het duidde daar aanvankelijk een reinigingsoffer aan, en dan specifiek een offer dat bepaalde ambtenaren brachten na een ambtstermijn van vijf jaar. Daardoor kreeg lustrum de overdrachtelijke betekenis ‘periode van vijf jaar’, die in het Nederlands is overgenomen. 

Van oudsher kon lustrum ook in het Nederlands elke willekeurige periode van vijf jaar aanduiden, zonder dat het om een jubileum(viering) ging. Je kon het dan bijvoorbeeld hebben over het afgelopen lustrum, oftewel ‘de afgelopen vijf jaar’. Dat gebruik is nu zeldzaam.

Kroonjaar

Een zoveeljarig bestaan kan ook een kroonjaar worden genoemd. Daarmee wordt dan meestal een periode van tien jaar bedoeld of een veelvoud daarvan: iemand die veertig jaar wordt, viert een kroonjaar. Maar er kan ook een veelvoud van vijf jaar bedoeld zijn met een kroonjaar, dus ook een 85-jarig jubileum zou zo genoemd kunnen worden. Anders dan lustrum wordt het woord kroonjaar niet voorafgegaan door een rangtelwoord.