Het Nederlandse volkslied begint met 'Wilhelmus van Nassouwe / ben ik van Duitsen bloed'. Moet dat niet 'van Dietsen bloed' zijn?

 

Nee, het is altijd 'van Duitsen bloed' geweest. Het is een misverstand om te denken dat alleen Diets en niet Duits op Nederland(s) kan slaan. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) zegt bij Duitsch: “Etymologisch één met DIETSCH, zie ald[aar]”.

De eerste betekenis van Duitsch is volgens het WNT 'Nederlands' (“In de 16de en 17de eeuw het gewone woord, thans, behoudens in sommige deelen van [Zuid-Nederland], in dit gebruik verouderd”). De tweede betekenis is “uit of van Duitschland” en de derde “goed Hollandsch, goed rond, flink, vroolijk”. Het WNT zegt dat de tweede betekenis ontleend is aan het Duitse woord deutsch (dat overigens wel dezelfde oorsprong heeft). Tegenwoordig is Duits alleen in die betekenis, 'uit of van Duitsland', in gebruik. Nederlands is een jonger woord, dat is afgeleid van de landsnaam Nederland(en); het wordt gebruikt sinds de zestiende eeuw.

Diets is een bijvoeglijk naamwoord bij het in het Middelnederlands nog voorkomende woord diet, dat 'volk' betekent en verwant is met het Gotische thiuda (met dezelfde betekenis). Het verschil tussen Duits en Diets is als volgt ontstaan. De oudste Nederlandse (en Duitse) vorm van het woord is diut; daaruit zijn de vormvarianten diet en duut voortgekomen, en de bijvoeglijke naamwoorden diets en duuts. Die laatste vorm is 'gediftongeerd' tot duits (de lange u is een tweeklank ui geworden). Dat woord gebruiken we nu nog steeds, maar met een nieuwe betekenis - en diets is in onbruik geraakt.

Meer informatie over het Wilhelmus kunt u vinden in de digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren (dbnl).