Leeslijst ‘Visie, ruzie, compromis’

1. Algemeen

G.C. Molewijk (1992), Spellingverandering van zin naar onzin (1200-heden). SDU

Onze Taal: Spellinggeschiedenis. Online (https://onzetaal.nl/schatkamer/lezen/taal-en-maatschappij/spelling-geschiedenis)

M. Ooms (2025), Van vogala tot noncha. Het historische verhaal van de Nederlandse taal. Borgerhoff & Lamberigts (ook als e-boek)

D. Schoenaerts, T. Hermans, I. Leemans, C. Koster, T. Naaijkens (2021), Vertalen in de Nederlanden. Een cultuurgeschiedenis. Boom Geschiedenis

N. van der Sijs (2019), 15 eeuwen Nederlandse taal. Sterck & De Vreese

J. Stegeman (2021), Grote geschiedenis van de Nederlandse taal. Amsterdam University Press (ook als e-boek)

G.A.J. Tops (2008), Waarom die lettertjes in de soep? Inzicht in spelling. Davidsfonds

Oude krantenartikelen vanaf de zeventiende eeuw kun je raadplegen op delpher.nl, veel oude publicaties over spelling, van gidsen tot artikelen, staan op dbnl.org.

2. Per hoofdstuk

2.1 Babytijd: waarom we met Latijnse letters schrijven (zesde tot elfde eeuw)

J. Goossens (1997), Nederlands leren spellen met Latijnse letters. In: A. Van Santen, M. Van der Wal (red.), Taal in tijd en ruimte (= Album Cor van Bree). Leiden, SNL, p. 163-1697

2.2 Kindertijd: waarom we mannen en manen schrijven (elfde tot zestiende eeuw)

M. Kool (1999), Die conste vanden getale. Een studie over Nederlandstalige rekenboeken uit de vijftiende en zestiende eeuw, met een glossarium van rekenkundige termen. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/kool006cons01_01/kool006cons01_01_0005.php)

M. A. Mooijaart, M.A. (1990), Spelling- en taalvariatie bij zeven 13e-eeuwse klerken. In: Voortgang jaargang 11, p. 155-179. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/_voo004199001_01/_voo004199001_01_0010.php)

A. Stern (2001), De middeleeuwse school. Online op Oost-Nederland in de middeleeuwen (https://www.graafschap-middeleeuwen.nl/wordpress/de-middeleeuwse-school/)

C. De Wulf (2018), Klankatlas van het veertiende-eeuwse Middelnederlands. Het dialectvocalisme in de spelling van lokale oorkonden. KANTL. Ook online (https://bouwstoffen.kantl.be/kamnl14/deel1.htm)

2.3 Puberteit: waarom we spellingregels hebben (zestiende tot negentiende eeuw)

J. Lambrecht (1550), Nederlādsche spellijnghe, uutghesteld by vraghe ende antwoorde. Gent. Uitgave van 1882 online (https://www.dbnl.org/tekst/lamb011jfjh01_01/)

H.W.E. Moller (1908), Vondel’s spelling. In: Tijdschrift voor Nederlandsche Taal- en Letterkunde 27, p. 106-144. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/_tij003190801_01/_tij003190801_01_0015.php)

G. Rutten (2009), De bronnen van Des Roches. Jan Des Roches’ Nieuwe Nederduytsche spraek-konst (1761) en de taalgeschiedenis van de achttiende eeuw. In: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, jaargang 128, p. 362-384. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/_tij003200901_01/_tij003200901_01_0040.php)

G. Rutten en R. Vosters (2010), Chaos and standards: Orthography in the Southern Netherlands (1720-1830). In: Multilingua 29, p. 417-438. Ook online (https://www.rikvosters.be/wp-content/uploads/2018/09/2010-Multilingua.pdf)

G. Rutten m.m.v. R. Vosters (2011), Een nieuwe Nederduitse spraakkunst. Taalnormen en schrijfpraktijken in de Zuidelijke Nederlanden in de achttiende eeuw. VUBPress

N. van der Sijs (2021), Taalwetten maken en vinden. Het ontstaan van het Standaardnederlands. Sterck & De Vreese

H.L. Spiegel (1584) Twe-spraack. Amsterdam. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/spie001wjhc01_01/spie001wjhc01_01_0005.php)

2.4 Jongvolwassenheid: waarom we een officiële spelling hebben (negentiende tot begin twintigste eeuw)

W. Couvreur (1939), De tegenstelling Nederlandsch-Vlaamsch en de spellinghervormingen 1844 en 1864. In: Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde 1940, p. 283-320. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/_ver025194001_01/_ver025194001_01_0014.php)

R.A. Kollewijn, F. Buitenrust Hettema en J.J. Salverda de Grave (1913), Nederlandse Woordelijst. Tweede, herziene druk. W.E.J. Tjeenk Willink. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/koll003nede02_01/)

Multatuli (1879), Ideën I. G.L. Funke. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/mult001idee01_01/mult001idee01_01_0044.php#idee41)

M. Siegenbeek (1827), Verhandeling over de spelling der Nederduitsche taal, ter bevordering van eenparigheid in dezelve. Vierde druk. Blussé en van Braam. Ook online (https://play.google.com/books/reader?id=BczFdsxLdTkC&pg=GBS.PP2&hl=nl)

F.A. Snellaert (1842), Taelcongres en Vlaemsch feest, gehouden te Gent, den 23 en 24 october 1841. Gent (online op:  https://books.google.be/books?id=EAIUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=sch&f=false)

J. Versluys (1874), 15 december 1874. Multatuli over spelling in Het Schoolblad. In: Volledige werken. Deel 17. Brieven en dokumenten uit de jaren 1874-1875. Uitgave van 1986. G.A. van Oorschot. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/mult001gstu20_01/colofon.php)

R. Vosters en W. Vandenbussche (2008), Wijzer worden over Willem? Taalgebruik in Vlaanderen ten tijde van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1814-1830). In: Internationale Neerlandistiek 3, 2-22. Ook online (https://www.historicalsociolinguistics.be/wp-content/uploads/2020/09/Vosters-Vandenbussche-2008-Willem.pdf)

M. de Vries & L.A. te Winkel (1866), Woordenlijst voor de spelling der Nederlandsche taal. Martinus Nijhoff, A.W. Sijthoff, D.A. Thieme. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/vrie042woor04_01/)

2.5 Volwassenheid: waarom we een Groen Boekje hebben (tweede helft twintigste eeuw)

L. Craeybeckx (1972), Sluipmoord op de spelling. Reed Business

H. Mulisch (1972), Soep lepelen met een vork: tegen spellinghervormers. De Bezige Bij.

J.L. Pauwels (1954), Toelichting bij de nieuwe woordenlijst van de Nederlandse taal. N.V. De Vlaamse drukkerij.

W. Pée en J.H. Wesselings (1969), Eindvoorstellen van de Nederlands-Belgische commissie voor de spelling van bastaardwoorden. ‘s-Gravenhage.

R. Sterkens en P. Sterkens-Cieters (1946), De nieuwe spelling met enkele praktische oefeningen. Tweede druk. Uitgeversfirma A. De Boeck. Ook online (https://www.dbnl.org/arch/ster008nieu02_01/pag/ster008nieu02_01.pdf#page=5)

I. Van der Velde (1956), De tragedie der werkwoordvormen. Groningen/Djakarta. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/veld007trag01_01/veld007trag01_01_0003.php)

Woordenlijst der Nederlandse taal (1954). Martinus Nijhoff

2.6 Midlifecrisis: waarom pannekoek veranderde in pannenkoek (1995-2005)

G. Geerts e.a. (1986), Voorzetten 20. Rapport van de Werkgroep ad hoc Spelling. Nederlandse Taalunie. Ook online (https://taalunie.org/publicaties/143/voorzetten-20-rapport-van-de-werkgroep-ad-hoc-spelling)

K. Heeroma (1934), Niet zoo, maar zo: ’n populaire toelichting bij de nieuwe spelling. Bosch en Keuning

G. Meesters (1997), De Vetospelling-Geerts. Alleen online (https://www.law.kuleuven.be/personal/mstorme/geerts.html)

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (1996), Besluit van 19 juni 1996, houdende voorschriften omtrent de schrijfwijze van de Nederlandse taal (Spellingbesluit). Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden, 18.07.1996. Ook online (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-1996-394.html)

Nederlandse Taalunie (2009), Technische Handleiding. Regels voor de officiële spelling van het Nederlands. Ook online (https://web.archive.org/web/20150918195950/http://taalunieversum.org/sites/tuv/files/downloads/technische_handleiding.pdf)

Redactie Onze Taal (2006), De witte spelling. In: Onze Taal 2006 4, 92-93. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/_taa014200601_01/_taa014200601_01_0121.php)

J. Renkema e.a. (1998), Spellingwijzer Onze Taal op basis van de officiële spellingregels. Uitgeverij Contact.

J. de Rooij (1984), Voorzetten 4. Spelling. Inhoudelijke aspecten. Nederlandse Taalunie. Ook online (https://taalunie.org/publicaties/126/voorzetten-4-spelling-inhoudelijke-aspecten)

Spellingcommissie (1994), Voorzetten 44. Spellingdossier. Deel I Spellingrapport. Nederlandse Taalunie. Ook online (https://taalunie.org/publicaties/178/voorzetten-44-1-spellingdossier)

Spellingcommissie (1994), Voorzetten 44. Spellingdossier. Deel II Spellingbesluit. Nederlandse Taalunie. Ook online (https://taalunie.org/publicaties/179/voorzetten-44-2-spellingdossier)

Vlaamse regering (1996), Besluit van de Vlaamse regering tot vaststelling van bepaalde regels van de officiële spelling en van de spraakkunst van de Nederlandse taal. Codex Vlaanderen, 30.05.1996. Ook online (https://codex.vlaanderen.be/Portals/Codex/documenten/1004653.html)

W. van Wingerden en P. Hendriks (2005), Genootschap Onze Taal: Snelspelgids. Basisregels en veranderingen 2005. Sdu uitgevers

Woordenlijst Nederlandse taal (1995). Sdu uitgevers

Woordenlijst Nederlandse taal (2005). Van Dale

2.6 Prepensioen: hoe de technologie bijdroeg aan spellingrust (einde twintigste eeuw-nu)

R. de Bonth (2024), Over Woordenlijst.org. Online op neerlandistiek.nl (https://neerlandistiek.nl/2024/02/alles-willen-weten-over-woorden/)

F. Devos en J. De Vilder (2019), Een replicaonderzoek naar de kennis van Nederlandse spelling en grammatica bij laatstejaarsleerlingen aso en vwo. In: Tijdschrift Over Taal 57, augustus 2019. Alleen online (https://overtaal.be/2019/08/replicaonderzoek-kennis-spelling-grammatica-laatstejaarsleerlingen/)

F. Devos en P. Kygnée (2021), Nederlandse spelling en grammatica bij laatstejaarsleerlingen aso en vwo: het verband tussen kennis, attitude en metacognitie. In: Tijdschrift Over Taal 59, november 2021. Alleen online (https://overtaal.be/2021/11/nederlandse-spelling-grammatica-laatstejaarsleerlingen-2021/)

M. Jansen (2021), Taalgebruik belangrijk bij online daten. Online op Nemokennislink.nl (https://www.nemokennislink.nl/publicaties/taalgebruik-belangrijk-bij-online-daten/)

P. Sterkens en S. Baert (2023), Wetenschappelijk aangetoond: spelfouten in cv verlagen kans op job gigantisch. Ugent, online (https://www.ugentatwork.be/nl/research-briefs/wetenschappelijk-aangetoond-spelfouten-cv-verlagen-kans-op-job-gigantisch)

H. van den Heuvel (2001), Taalmythen: Er staan meer taalfouten in de krant dan vroeger. De computer biedt geen soelaas. In: Onze Taal 70, 4-5 Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/_taa014200101_01/_taa014200101_01_0001.php#2)

T. van den Heuvel (2003), De spelling onder controle? Waarom de spellingcorrector niet altijd doet wat we willen. In: Onze Taal 72, p. 236-238. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/_taa014200301_01/_taa014200301_01_0160.php)

J. van der Horst (2001), Taalmythen: Vroeger was het niet beter. Het aantal fouten in de krant is juist sterk gedaald. In: Onze Taal 70, 6-8. Ook online (https://www.dbnl.org/tekst/_taa014200101_01/_taa014200101_01_0002.php)

M. Ooms (2025), Het Groene Boekje is dood, leve woordenlijst.org. In: de lage landen, 7 mei 2025.  Online (https://www.de-lage-landen.com/article/het-groene-boekje-is-dood-leve-woordenlijst-org/)

N. Planckaert (2022), Onderzoek naar het draagvlak bij Vlaamse leerkrachten voor een herziening van de werkwoordspelling. Masterscriptie Ugent. Online (https://scriptiebank.be/scriptie/2022/hier-word-gespelt-onderzoek-naar-het-draagvlak-bij-vlaamse-leerkrachten-voor-een)

R. Schutz e.a. (2011), “Ze kunnen niet meer spellen.” Kan de Taalunie er wat aan doen? Nederlandse Taalunie. Online (https://taalunie.org/publicaties/68/ze-kunnen-niet-meer-spellen)

J. Vandecasteele (2013), ‘Spellingcontrole’ bij leerkrachten secundair onderwijs. Analyse van de resultaten op het AT-GSN dictee. Bachelorpaper KU Leuven. Online  (https://scriptiebank.be/scriptie/2013/spellingcontrole-bij-leerkrachten-secundair-onderwijs-analyse-van-de-resultaten-op)

H. Wolf (2024), Trouw ‘vergroent’, online op neerlandistiek.nl (https://neerlandistiek.nl/2021/01/trouw-vergroent/)