Op woensdag 17 december 2014 werd het vijfentwintigste Groot Dictee der Nederlandse Taal gehouden. De tekst werd geschreven door Bart Chabot.

De Taaladviesdienst verklaart hieronder per zin de spelling van de lastige woorden (die zijn vetgedrukt).

Op de website van het Groot Dictee is ook uitleg (en overwegingen van de jury) te vinden.

Titel

Tussen niemendalletje en blankebabybilletjesprivilege

  • niemendalletje: met een e na de m, geen a. Het is eigenlijk: 'niet' + 'met allen', dat 'helemaal niets' betekende.
  • blankebabybilletjesprivilege: helemaal aaneen; geen accent op privilege. Zie ons advies over dit soort samenstellingen.

Zin 1

Geef het Dictee terug aan de kijker, kopte De Telegraaf vorig jaar. Daar schrok het Dictee wel even van. De genuttigde zwezeriken lagen plotseling zwaar op de maag. Maar na een medoc te hebben gedronken, toog het Dictee alsnog welgemoed aan de slag.

  • Dictee: als verkorting van Groot Dictee der Nederlandse Taal is de hoofdletter te verantwoorden. Vergelijk Kamer als verkorting van Eerste Kamer of Tweede Kamer. (Wij vinden de kleine letter ook te verdedigen.)
  • De Telegraaf: twee hoofdletters (zo staat het ook op de voorkant van De Telegraaf).
  • zwezeriken: met één k; zie dit advies op onze website.
  • medoc: met kleine letter, geen accent op de e. Het is een aanduiding voor een soort wijn, net als bijvoorbeeld bordeauxwijn en pomerol. Een verband met een aardrijkskundige eigennaam doet er dan niet meer toe. Zie ook dit advies op onze website.
  • welgemoed: één woord; met een d op het eind. Van wel ('goed') en gemoed ('stemming'); 'vrolijk' dus.

Zin 2

Dames en heren thuis en in deze parlementariërsruimte, bij dezen proficiat: u hebt, onder toeziend oog van koning Willy/Willie de Tweede, nog steeds nul fouten in uw brossel!

  • parlementariërsruimte: één woord; kleine letter bij functieaanduidingen als parlementariër.
  • bij dezen: twee woorden, met aan het eind een oudenaamvals-n. Zie ook dit advies.
  • koning: kleine letter bij functieaanduidingen.
  • Willy/Willie de Tweede: met hoofdletter W én hoofdletter T (zowel Willy als Willie is goed gerekend).
  • brossel: zoals je het uitspreekt; het betekent 'stukje, brokje'.

Zin 3

O, als gisteren herinner ik me het eerste Dictee: na aankomst in een havelock met andere BN'ers bij de Eerste Kamer der Staten-Generaal bekroop me het rodelopergevoel. Een halfuurtje later kwam een kokospalm voorbij, en zee-egels uit het Middellandse Zeegebied, en een kasuaris en nochtans. En apensoort, apenrots en apekool: een taalkundig houtenjassenpark, en kookte ik vanbinnen, want ik kende de Van Dale niet vanbuiten.

  • O: niet oh; zie ons advies hierover.
  • havelock: met ck. Dit is een soort mantel of een stuk stof om de nek tegen de zon te beschermen, genoemd naar de Engelse generaal sir Henry Havelock, maar als soortnaam met kleine letter.
  • BN'ers: de afkorting is met twee hoofdletters zonder punten. Afleidingen van afkortingen krijgen een apostrof. Zie ons advies hierover.
  • Eerste Kamer der Staten-Generaal: vier hoofdletters, spatie na Eerste. Na Staten een streepje; generaal is een nabepaling; zie dit advies op onze website.
  • rodelopergevoel: helemaal aaneen. Zie ons advies over dit soort samenstellingen.
  • halfuurtje: aaneen.
  • kokospalm: met twee k's.
  • zee-egels: met streepje tussen de delen van de samenstelling. (In het eerste Groot Dictee was de spelling zeeëgels met trema correct.)
  • Middellandse Zeegebied: twee hoofdletters, met spatie tussen de delen van de naam Middellandse Zee, maar gebied eraan vast. (In het eerste Groot Dictee was Middellandse-Zeegebied met streepje correct.) Zie ons advies over dit soort samenstellingen.
  • kasuaris: met k.
  • nochtans: geen h ná de t; -tans is eigenlijk dan ('nog dan'). (Thans is ontstaan uit te + hand.)
  • apensoort: met tussen-n. Dit woord volgt de officiële hoofdregel: aap heeft alleen een meervoud op -en en het geheel valt niet onder een uitzonderingscategorie.
  • apenrots: met tussen-n. Dit woord volgt ook de officiële hoofdregel: aap heeft alleen een meervoud op -en en het geheel valt niet onder een uitzonderingscategorie.
  • apekool: zonder tussen-n omdat het geheel een 'versteende samenstelling' is, waarvoor de hoofdregel voor de tussen-n niet geldt. Zie ook ons advies over apekool.
  • houtenjassenpark: helemaal aaneen. Zie ons advies over dit soort samenstellingen.
  • vanbinnen: officieel aaneen in de betekenis 'aan de binnenkant'. Andere naslagwerken, zoals ons Witte Boekje, geven overigens van binnen.
  • Van Dale: eigennaam met twee hoofdletters.
  • vanbuiten: officieel aaneen in de betekenis 'aan de buitenkant'. Andere naslagwerken, zoals ons Witte Boekje, geven overigens van buiten.

Zin 4

De oe's en a's waren niet van de lucht tijdens dat gillendekeukenmeidenvertoon van het Nederlands.

  • oe's en a's: met apostrof, omdat het om het meervoud van de 'letters' gaat (niet om woorden). Daartegen pleit dan weer dat Van Dale oeh en ah noemt, en op basis daarvan is ook oehs en ahs te verdedigen.
  • gillendekeukenmeidenvertoon: helemaal aaneen. Zie ons advies over dit soort samenstellingen.
  • Nederlands: met hoofdletter, zoals alle taalnamen.

Zin 5

Sindsdien hebben we ongelooflijk/ongelofelijk veel geleerd: aanwensel, bespioneren, ge-sms't en kippenragout kennen voor ons bollebozen geen trubbels meer, en ook uitentreuren, hawaïshirt of gestrest en een rock-'n-rolllegende in goeden doen spellen wij foutloos.

  • ongelooflijk/ongelofelijk: beide vormen zijn juist: dubbel o voor en geen e na de f óf één o voor en een e na de f.
  • aanwensel: zonder d.
  • bespioneren: één n in het midden.
  • ge-sms't: streepje na ge, een apostrof voor de t. Zie ook ons advies hierover.
  • kippenragout: met tussen-n (officiële hoofdregel); geen accent ('dakje') op de u.
  • bollebozen: geen tussen-n; het is een 'versteende samenstelling' (zie dit advies op onze website).
  • trubbels: 'op z'n Nederlands' met een u en -els, dus zoals je het uitspreekt.
  • uitentreuren: aaneen, geen d, twee keer een n na de e.
  • hawaïshirt: één woord, geen hoofdletter, trema op de i.
  • gestrest: officieel met één s voor de slot-t; het is stressen - streste - gestrest. Zie ook dit advies op onze website.
  • rock-'n-rolllegende: streepjes voor en na de 'n; legende komt eraan vast, waardoor er drie l'en naast elkaar staan.
  • in goeden doen: drie woorden, een oude naamvals-n na goede. Zie het overzicht in dit advies op onze website.

Zin 6

Ooit mocht ik het Kinderdictee schrijven en vergastte de bollewangenhapsnoeten op de oeioeimachine, een perubalsempopulier en een tafa of West-Australische penseelstaartbuidelmuis; een gribbelgrabbel van woorden, alle uit de Dikke Van Dale, de toverballenautomaat van onze taal.

  • Kinderdictee: is hier als eigennaam bedoeld, dus een hoofdletter. (Wij vinden de kleine letter ook te verdedigen.)
  • vergastte: dubbel t in de verleden tijd; het hele werkwoord is vergasten. Vergelijk ons advies over afgelasten.
  • bollewangenhapsnoeten: helemaal aaneen. Zie ons advies over dit soort samenstellingen.
  • oeioeimachine/oei-oeimachine: in de papieren Van Dale uit 2005 staat dit met streepje, in de onlineversie zonder streepje. Er is geen sprake van klinkerbotsing
  • perubalsempopulier: helemaal aaneen; kleine letter. Zie onze adviezen over samenstellingen en over planten-, bomen- en dierennamen.
  • tafa: met f, kleine letter (muizensoort).
  • West-Australische: streepje na windrichting in een aardrijkskundige naam. Zie ons advies hierover.
  • penseelstaartbuidelmuis: helemaal aaneen; dierennamen krijgen geen hoofdletter. Zie ons advies over samenstellingen.
  • gribbelgrabbel: aaneen. Er is hier sprake van 'bijna-reduplicatie' en dat leidt tot aaneenschrijven. Vergelijk ook dingdong, rimram en tingeltangel.
  • alle: zonder -n.
  • Dikke Van Dale: moest met drie hoofdletters. Het is volgens ons ook goed te verdedigen om dikke met een kleine letter te schrijven, en dus niet bij de eigennaam Van Dale te trekken.
  • toverballenautomaat: helemaal aaneen. Zie ons advies over samenstellingen.

Zin 7

Sla de Dikke willekeurig open en ontdek de geheimenissen van de brougham, een gesloten rijtuig voor twee personen getrokken door één paard; blader door die Ali Babataalschatkamer en ontdek dat de turbe een menigte is, en een turco een Noord-Afrikaanse inlandse tirailleur in Franse krijgsdienst.

  • Dikke: met hoofdletter; het is een verkorting of verkorte bijnaam van de Dikke/dikke Van Dale.
  • geheimenissen: één n, dubbel s.
  • brougham: kleine letter; met ou en gh. Het rijtuig is genoemd naar een Engelse lord Brougham, maar de hoofdletter B is vervallen. Zie ons advies over woorden die van persoonsnamen zijn afgeleid.
  • Ali Babataalschatkamer: de spatie in de naam Ali Baba blijft staan; verder helemaal aaneen. Zie ons advies over samenstellingen met een tweedelige naam erin.
  • turbe: Frans leenwoord.
  • turco: ook een Frans leenwoord, met c.
  • Noord-Afrikaanse: met twee hoofdletters en een streepje. Zie ons advies over aardrijkskundige namen.
  • inlandse: met een d voor de s.
  • tirailleur: weer een Frans leenwoord, met ai en dubbel l.
  • Franse: met hoofdletter F. Zie dit advies op onze website.

Zin 8

Dat was het jubileumdictee. Rest de vraag: wilt u de komende jaren meer of minder dicteeën? Het antwoord moet wel luiden: 'Meer! Meer! Meer!'

  • jubileumdictee: één woord; ook goed: jubileum-Dictee.
  • dicteeën: met kleine letter; het werkwoord dicteeën heeft een trema op de derde e. Het is geen meervoud van dictee (of Dictee), want dat is volgens de naslagwerken dictees (Dictees).
  • 'Meer! Meer! Meer!': met drie hoofdletters.

Hoeveel fouten had u? Zitten er discussiegevallen tussen? En vond u het een goed dictee? U kunt hieronder reageren.

Wilt u zelf een keer een dictee houden met collega's, vrienden of een vereniging? De Taaladviesdienst van Onze Taal heeft verschillende dicteepakketten in de aanbieding.