Op woensdag 12 december werd het Groot Dictee der Nederlandse Taal 2012 gehouden. De tekst werd geschreven door Adriaan van Dis.

De Taaladviesdienst verklaart hieronder per zin de spelling van de lastige woorden (die zijn vetgedrukt).

 

Titel

Zijn waar wij niet zijn

 

Zin 1

De dichter Charles Baudelaire die zonder kitschtrukendoos de schoonheid blasfemeerde door uit modder goud te destilleren, vergeleek het leven met een ziekenhuis waarin iedere patiënt coûte que coûte een ander bed opeist. Zo wenst de een het behaaglijk comfort van een vredige twee-onder-een-kapwoningwijk, de ander de kick van een no-goarea.

  • kitschtrukendoos: één woord, het is een samenstelling; kitsch wordt op z'n Duits geschreven (maar met kleine letter); trukendoos is met een k, hoewel truc met een c is; 'trucendoos' zou leiden tot een verkeerde uitspraak
  • blasfemeerde: met een f en één m
  • destilleren: ook distilleren is een juiste spelling
  • patiënt: met een trema op de e
  • coûte que coûte: deze Franse uitdrukking moet helemaal 'op z'n Frans', dus met twee accents circonflexes; geen streepjes tussen de woorden
  • opeist: aaneen, korte ei, met slot-t
  • de een: zonder accenten omdat niet het telwoord één bedoeld is; zie voor meer uitleg dit advies
  • behaaglijk: niet behagelijk; instinker, het is wel onbehaaglijk én onbehagelijk
  • comfort: gedeeltelijk op z'n Frans, met een c aan het begin, een f in het midden en een t aan het eind (in het Frans is het met een n: confort)
  • twee-onder-een-kapwoningwijk: in twee-onder-een-kapwoning staan streepjes tussen de delen van de woordgroep twee onder een kap (maar niet voor woning); zie ook dit advies; wijk moet er hier nog eens aan vast omdat het geheel een samenstelling is
  • no-goarea: één woord omdat het als een ingeburgerde samenstelling wordt beschouwd; na no- is een streepje verplicht, net als bij bijvoorbeeld no-claimkorting en no-nonsensebeleid; er komt geen streepje tussen go en area, omdat hier geen klinkerbotsing is; een extra streepje voor de duidelijkheid mag niet in dictees 

 

Zin 2

Wij willen zijn, waar wij niet zijn. Scheepsarts-dichter Slauerhoff, die alle wereldzeeën bevoer, werd godbetert een gedweeë dorpsdokter en jeremieerde dat op plattelandse achterafplaatsjes never nooit een laag-bij-de-grondse boerenkop werd gesneld.

  • scheepsarts-dichter: het streepje drukt gelijkwaardigheid uit, zie dit advies
  • wereldzeeën: met drie e's, waarvan de laatste een trema heeft
  • godbetert: aaneen; verbasterde/verkorte vorm van God betere het
  • gedweeë: met drie e's, waarvan de laatste een trema heeft
  • jeremieerde: zonder trema: in een combinatie van drie opeenvolgende klinkers volgt direct ná een i geen trema
  • plattelandse: aaneen
  • achterafplaatsjes: aaneen
  • never nooit: twee losse woorden
  • laag-bij-de-grondse: met streepjes; het is een bijvoeglijk naamwoord dat is afgeleid van de woordgroep laag bij de grond
  • boerenkop: met tussen-n

 

Zin 3

Ervan uitgaande dat in een a-priorikeus ook een verlies besloten zit, wik en weeg ik mij een ons. Wat wordt het? Een armeluisleven zoals monniken propageren of de verrukkelijke weelde van de nouveaux riches?

  • ervan uitgaande: er en van worden aaneengeschreven, en uitgaande is één woord; zie voor uitleg dit advies
  • a-priorikeus: een streepje binnen de woordgroep a priori; de rest aaneen; zie voor uitleg dit advies
  • armeluisleven: geheel aaneen
  • monniken: met twee n'en en één k; zie voor uitleg dit advies
  • verrukkelijke: dubbel r, dubbel k, één l
  • nouveaux riches: Franse meervoudsvorm: met x achter nouveau, met s achter riche

 

Zin 4

Een megasimpel ge-sms'te mededeling of een minutieus gekalligrafeerd epistel? Zie ik zelf oorgelabelde vaarzen in halfduistere ophokstallen staan, dan verlang ik stante pede naar ruziënde orang-oetangs/orang-oetans in een orchideeënrijk regenwoud.

  • megasimpel: één woord; zie voor meer uitleg dit advies
  • ge-sms'te: met streepje vóór en apostrof ná het afgekorte woorddeel; zie voor uitleg dit advies
  • minutieus: bekende dictee-instinker
  • gekalligrafeerd: met k, dubbel l, met één f
  • ik zelf: twee woorden
  • oorgelabelde: geheel aaneen
  • vaarzen: met een z; zie ook dit advies
  • halfduistere: aaneen
  • ophokstallen: aaneen
  • stante pede: twee woorden; Latijnse woordgroep
  • ruziënde: met na de i maar één e, met daarop een trema
  • orang-oetangs / orang-oetans: het eerste woorddeel met een o, het tweede met oe; een streepje ertussen; het mag zowel met slot-n als met slot-ng (Groene Boekje)
  • orchideeënrijk: met ch, met drie e's en een trema op de laatste e, en met tussen-n omdat het een samenstelling is en geen afleiding 

 

Zin 5

Als ik spiksplinternieuwe suède molières of brogues moet inlopen, wil ik tegelijkertijd blootsvoets een mangrovebos in de afrotropische ecozone binnendringen. Spring-in-'t-veldleeuweriken in ruilverkavelde weiden doen mij verlangen naar de smaragdgroene valleien in Papoea waar een variëteit aan kasuarissen tussen de clangebieden weidt.

  • spiksplinternieuwe: één woord
  • suède: op z'n Frans met een accent grave op de e; geen slot-n; zie ook dit advies
  • molières: ook op z'n Frans met een accent grave op de e
  • brogues: meervoud van brogue; brogue is een Engels woord dat teruggaat op bróg (Gaelisch en Iers); het is van oorsprong Oudnoors (brók, 'beenbedekking')
  • tegelijkertijd: één woord (net als tezelfdertijd en toentertijd
  • mangrovebos: zonder tussen-n, omdat mangrove zowel het meervoud mangroves als mangroven heeft
  • afrotropische: aaneen en met een kleine letter
  • ecozone: aaneen
  • binnendringen: aaneen; net als binnengaan, binnenlopen, binnenvaren, enz.
  • spring-in-'t-veldleeuweriken: streepjes in de vaste verbinding spring-in-'t-veld; leeuweriken er direct aan vast, met één k
  • ruilverkavelde: aaneen
  • weiden: met korte ei
  • smaragdgroene: aaneen
  • valleien: dubbel l, korte ei
  • Papoea: met hoofdletter, niet met u
  • variëteit: trema op de e
  • kasuarissen: met een k, één s in het begin, twee tegen het einde
  • clangebieden: clan ('stam') op z'n Engels; gebieden er direct aan vast
  • weidt: korte ei en dt; derde persoon enkelvoud van het werkwoord weiden

 

Zin 6

Deze strikt solitaire loopvogel met een basstem onder de drieëntwintig hertz wordt zelfs niet door oerwoudgeluidenervaren jagers gepercipieerd, laat staan door de sinds het indonesiseringsprogramma geëxcommuniceerde missionarissen.

  • strikt: met een k
  • solitaire: Frans leenwoord
  • basstem: aaneen
  • drieëntwintig: aaneen, met trema op de tweede e
  • hertz: met kleine letter, omdat het een eenheid is (zie ook dit advies)
  • oerwoudgeluidenervaren: aaneen, omdat het 'ervaren op het gebied van oerwoudgeluiden' betekent; zie voor uitleg dit advies
  • gepercipieerd: met een c na de r, aan het eind geen trema op de e's: in een combinatie van drie opeenvolgende klinkers volgt direct ná een i geen trema
  • laat staan: twee woorden
  • indonesiseringsprogramma: afleiding van Indonesisch met kleine letter; met een tussen-s en aaneen
  • geëxcommuniceerde: trema op de tweede e; twee m'en en één n
  • missionarissen: twee keer dubbel s, in het midden één n

 

Zin 7

Het extreme lokt meer dan het modale, de imperatief meer dan het ja en amen van de hofdignitaris. Dus liever hermelijn dan een livrei. Maar eenmaal geëquipeerd met een peniskoker, dan lokt de Volendammer broek. Na de Eiffeltoren de in- en intrieste metrobuis.

  • ja en amen: losse woorden, geen samenkoppeling
  • hofdignitaris: aaneen, kleine letter, geen -us aan het eind
  • hermelijn: met lange ij
  • livrei: met korte ei
  • eenmaal: aaneen, zonder accenten
  • geëquipeerd: met trema op tweede e, daarna qu en i
  • Volendammer broek: twee woorden, omdat Volendammer als bijvoeglijk naamwoord is gebruikt, en met een hoofdletter; geen vaste combinatie
  • Eiffeltoren: met hoofdletter en dubbel f
  • in- en intrieste: moet gelezen worden als samentrekking van intrieste en intrieste; vandaar het streepje; vergelijk ook door- en doornat en in- en ingemeen
  • metrobuis: aaneen

 

Zin 8

Zit ik voor een weids uitzicht mezelf te goed te doen aan de subtiel gearrangeerde amuses van een vijfgangendiner, dan wens ik me een patatje met uit de snackbar om de hoek. Deep down is het ik-besef tweeërlei: zowel burgemeester als swiebertje zijn.

  • weids: met korte ei, omdat het uiteindelijk een afleiding is van weide
  • mezelf: aaneen; zie voor uitleg dit advies
  • te goed te doen: losse woorden (het is niet tegoeddoen maar te goed doen)
  • subtiel: met een b en met ie
  • gearrangeerde: geen trema, met dubbel r
  • amuses: Frans leenwoord; geen apostrof
  • vijfgangendiner: geheel aaneen; zie voor uitleg dit advies
  • patatje met: twee woorden (verkorting van patat met mayonaise)
  • deep down: twee woorden; Engelse woordgroep
  • ik-besef: met streepje, omdat ik een soort 'zelfnoemfunctie' heeft
  • tweeërlei: met drie e's; op de derde e een trema
  • burgemeester: niet met een r na burge-
  • swiebertje: volgens Van Dale is swiebertje met een kleine letter in de betekenis 'zwerver' (het tv-personage Swiebertje is wel met een hoofdletter, maar dit was hier niet bedoeld); zie voor meer uitleg dit advies

 

Hoeveel fouten had u? Zitten er dubieuze gevallen tussen? En vond u het een goed dictee? U kunt hieronder reageren.

Wilt u zelf een keer een dictee houden met collega's, vrienden of een vereniging? De Taaladviesdienst van Onze Taal heeft verschillende dicteepakketten in de aanbieding.