Hypallage

Wat hebben een lekker recept, een luie stoel en een warme bakker met elkaar te maken?

...

Het zijn allemaal combinaties van een bijvoeglijk en een zelfstandig naamwoord, waarbij het bijvoeglijk naamwoord niet verwijst naar het zelfstandig naamwoord dat erachter staat. In plaats daarvan verwijst het bijvoeglijk naamwoord naar iets of iemand anders die niet wordt genoemd, maar waar je wel meteen aan denkt!

Dit soort combinaties noemen we hypallages! Het woord hypallage komt uit het Grieks en betekent letterlijk ‘verwisseling’.

In een luie stoel hoort lui niet echt bij stoel, want de stoel zelf is niet lui. Lui verwijst hier naar de relaxte manier waarop je in die stoel zit. Je verwisselt dus datgene waarover lui iets zegt (de manier van zitten) met een ander woord, namelijk stoel. In een lekker recept is het recept zelf niet lekker, maar de maaltijd die je met dat recept maakt.

Dat heb je bij de warme bakker ook. De bakker is natuurlijk zelf niet warm, maar het brood dat die bakker zelf heeft gebakken wel.

Hier zie je nog wat voorbeelden van hypallages:

• Een lopend buffet
• Een staande receptie
• Een sociale huurwoning
• Een mobiel nummer
• Een blote jurk
• Een eenzame nacht
• Een duur restaurant

Waarom gebruiken we eigenlijk hypallages? Simpel: omdat ze compact zijn. En soms ook omdat ze poëtisch klinken. Een warm brood bakkende bakker of een nacht waarin je je eenzaam voelt, is nou eenmaal een stuk langer en klinkt ook minder mooi dan een warme bakker of een eenzame nacht.