Door Raymond Noë


Taal op drift

In het Nederlandse taalgebied is er waarschijnlijk niemand die zo veel over taalverandering weet als de Nederlandse taalkundige Joop van der Horst – en er is in ieder geval niemand die er zo veel over publiceert. Vijf jaar terug verscheen het imposante, 2000 bladzijden tellende Geschiedenis van de Nederlandse syntaxis, en kort daarna het erudiete Het einde van de standaardtaal, over veranderingen in de westerse taalcultuur. En nu is er dan Taal op drift.

Daarin onderzoekt Van der Horst parallelle langetermijnontwikkelingen in verschillende Europese talen. Vrijwel al die talen vertonen namelijk de neiging om naamvallen en vervoegingen te verliezen, terwijl de plaats die woorden in een zin innemen juist veel belangrijker is geworden. Maar daarmee houdt de ontwikkeling niet op, aldus Van der Horst, want de laatste paar eeuwen ontstaan er steeds meer zogeheten ‘vaste verbindingen’ – woordgroepen met een vaste vorm en betekenis, zoals in de war, op stel en sprong en op zijn beloop laten. De taal bedient zich dus steeds meer van concepten, of ‘netwerken’ zoals Van der Horst ze noemt.

Die ontwikkelingen in de taal lijken als vanzelf te verlopen, maar of dat echt zo is? Van der Horst ziet in de samenleving vergelijkbare ontwikkelingen plaatsgrijpen – in het geldwezen, bijvoorbeeld, maar ook in onze sociale verhoudingen – en in Taal op drift wil hij laten zien dat die ontwikkelingen in de taal en de maatschappij parallel verlopen. Hij doet dit in een wederom erudiet en breed betoog, waarin oude en nieuwe talen voorbijkomen, en allerlei taal- en maatschappelijke ontwikkelingen – maar ook taalkundigen, schrijvers, denkers en historische figuren, van Virginia Woolf en Charles I tot Luther en Benjamin Whorf.

Zie ook het artikel op blz. tuut. Lezers van Onze Taal kunnen het boek met korting bestellen. Zie de aanbieding.

  • Taal op drift is een uitgave van Meulenhoff en kost € 27,95 (gelijmd, 544 blz.). ISBN 978 90 2908 886 2
    De e-bookversie kost € 12,99 ISBN 978 94 6023 666 2

Kinderreisgids voor Spanje

Ieder jaar weer gaan er veel kinderen met hun ouders met vakantie naar Spanje. Speciaal voor hen is er nu de vrolijk vormgegeven reisgids Jippie naar Spanje! Hierin staan allerlei wetenswaardigheden over het land (Welke regio’s zijn er? Wat kun je daar doen?) en de mensen (Van welke sporten houden ze? Wat eten ze?). Bovendien kunnen kinderen er allerlei Spaanse woorden en eenvoudige nuttige zinnetjes mee leren (‘¿Me das un poco?’ (‘Mag ik een slokje?’), ‘Estoy enamorado/enamorada de ti’ (‘Ik ben verliefd op jou’)). Het boek bevat ook raadsels, spelletjes, weetjes en recepten.

Eerder verschenen al Jippie naar Frankrijk! en Jippie naar Italië! Zie www.jippieopreis.nl.

  • Jippie naar Spanje! van Kitty van Zanten en Mireille Spaas is een uitgave van Kosmos en kost € 12,95 (ingenaaid, 128 blz.). ISBN 978 90 215 5313 9

Engels portret van het Nederlands

In 1993 publiceerden Peter Burger, Jan de Vries en Roland Willemyns het succesvolle Het verhaal van een taal, dat negen eeuwen geschiedenis van het Nederlands beschreef. In 2009 verscheen er een uitgebreide en ingrijpend herziene editie onder de titel Het verhaal van­ het Nederlands. Auteurs waren Nicoline van der Sijs en opnieuw Roland Willemyns. Deze laatste heeft nu ook een Engelstalige versie van het werk geschreven: Dutch. Biography of a Language. Het boek behandelt de geschiedenis van het Nederlands, recente ontwikkelingen (onder meer Poldernederlands, Verkavelingsvlaams, straattaal en dialectrenaissance), “Dutch abroad” (het Nederlands in Indonesië, Suriname en de Antillen), en het Afrikaans. Ten slotte wordt er stilgestaan bij mogelijke toekomstige ontwikkelingen, waarbij onderwerpen als uitspraak, taalverloedering en taalbeleid aan bod komen.

  • Dutch. Biography of a Language is een uitgave van Oxford University Press en kost £ 22,50 (gebonden, 336 blz.). ISBN 978 0 19 985871 2

En verder

  • Syntax of Dutch. Adjectives and Adjective Phrasesvan Hans Broekhuis. Deel 3 van Engelstalige wetenschappelijke grammatica van het Nederlands, over bijwoorden en bijwoordzinnen. Amsterdam University Press, € 85,– (gebonden, 634 blz.). ISBN 978 90 8964 549 4
  • Mijn eerste Van Dale van Liesbeth Schlichting e.a. Herziene editie van dit populaire voorleeswoordenboek voor peuters. Tekeningen en versjes zijn geactualiseerd, en lemma’s als video en geweer hebben plaats moeten maken voor bijvoorbeeld dvd en gezond. Van Dale, € 24,95 (gebonden, 144 blz.). ISBN 978 94 6077 066 1

Agenda

  • 15 juni, Leiden. Middagsymposium ‘Wie is de baas over de taal?’, georganiseerd door de afdeling Taalkunde van de Universiteit Leiden. “Als taal normen en regels heeft, wie bepaalt die dan? En wie handhaaft de orde? En op welke manier? Wie is er, kortom, de baas over de taal?” Toegang gratis, aanmelding gewenst. Sprekers o.a. Ilja Pfeijffer, Joop van der Horst en Jan Renkema.

Zie voor andere afleveringen van de rubriek 'Inzicht' het dossier elders op deze website.