Door Raymond Noë


Nederlands-Franse valkuilen

Zoals uit verschillende artikelen in dit nummer al blijkt, hebben de Franse en de Nederlandse woordenschat het een en ander gemeen. Maar het blijft oppassen geblazen, want sommige Franse woorden die op Nederlandse lijken, zijn 'valse vrienden': ze betekenen iets anders dan je op het eerste gezicht zou vermoeden. Zo kun je alimentatie niet vertalen met het Franse alimentation (want dat is 'voeding' of 'toevoer') en het Franse cordon-bleu is geen lapje vlees met kaas erin maar een keukenprinses. In Nederlands-Frans in contrast hebben vier Belgische taalkundigen zo'n tweeduizend van zulke lexicologische valstrikken verzameld. Behalve een flinke lijst met valse vrienden, bevat het boek ook overzichten van pseudo-Franse woorden in het Nederlands (ze doen Frans aan maar zijn het niet), zoals introducé en accuratesse, en van uitdrukkingen en spreekwoorden die net iets anders zijn: het Nederlandse 'appeltje voor de dorst' is in het Frans een peer ('une poire pour la soif').

Behalve op lexicale contrasten wordt er ook ingegaan op een aantal grammaticale verschillen die Nederlandstaligen vaak voor problemen stellen, zoals onverwachte meervouden en lidwoorden, wederkerende werkwoorden die dat in het Nederlands niet zijn, en het gebruik van hebben dan wel zijn als hulpwerkwoord waar wij juist zijn respectievelijk hebben gebruiken. Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met een aantal oefeningen. Het boek is te koop in de taalboekenwebwinkel van Onze Taal.

  • Nederlands-Frans in contrast. 2000 lexicologische valstrikken in het Frans van Siegfried Theissen e.a. is een uitgave van Acco en kost € 31,50 (gelijmd, 187 blz.). ISBN 978 904 6292 090 3

Leesbevordering

De Stichting Lezen – niet te verwarren met de op analfabetismebestrijding gerichte Stichting Lezen & Schrijven – zet zich in “voor het verbeteren van het leesklimaat en de leescultuur”. De stichting heeft een eigen publicatiereeks, de 'Stichting Lezen Reeks', die wordt verzorgd door uitgeverij Eburon.

Onlangs verschenen er twee nieuwe delen in die reeks. Deel 23 is Leuk om te lezen of makkelijk te begrijpen?; het gaat over de begrijpelijkheid van lesmateriaal in het voortgezet onderwijs, en hoe die te verbeteren is. Deel 24, BoekStart maakt baby's slimmer, gaat over de positieve effecten van het zogeheten BoekStart-programma, dat jonge ouders stimuleert om meer met de taalontwikkeling van hun baby of peuter bezig te zijn. Beide boeken zijn te bestellen op www.eburon.nl. Een pdf van het BoekStart-boekje is gratis te downloaden op www.lezen.nl.

  • Leuk om te lezen of makkelijk te begrijpen? van Gerdineke van Silfhout kost € 12,50 (gelijmd, 95 blz.). ISBN 978 90 5972 906 3
  • BoekStart maakt baby's slimmer van Heleen van den Berg en Adriana Bus kost € 12,50 (gelijmd, 43 blz.). ISBN 978 90 5972 960 5

Kinderreisgids voor Engeland

Ieder jaar als de zomervakantie in zicht komt, verschijnt er in de 'Jippie-reeks' weer een nieuwe, vrolijk vormgegeven reis- en taalgids voor kinderen. Na Frankrijk, Duitsland, Italië en Spanje is dit jaar Groot-Brittannië (dus Engeland, Schotland en Wales) aan de beurt. Hierin staan allerlei wetenswaardigheden over het land (Welke regio's en steden zijn er? Wat kun je daar doen?) en de mensen (Van welke sporten houden ze? Wat eten ze?). Bovendien kunnen kinderen er allerlei Engelse woorden en nuttige zinnetjes mee leren, zoals 'Do you have a football?', 'Shall we climb a tree?' en 'I think you’re nice.' Het boek bevat ook raadsels, spelletjes, weetjes en recepten. Het is te koop in de taalboekenwebwinkel van Onze Taal.

  • Jippie naar Engeland, Schotland & Wales! van Kitty van Zanten en Mireille Spaas verscheen bij Kosmos en kost € 14,99 (ingenaaid, 128 blz.). ISBN 978 90 215 5751 9

Korterlands

Op het Onze Taal-congres van 2011 hield hoogleraar taalvariatie en directeur van het Meertens Instituut Hans Bennis een lezing over het 'Korterlands', oftewel in- en afgekort Nederlands, zoals we dat aantreffen in onder meer whatsapp- en chatconversaties, contactadvertenties en krantenkoppen. Dit heeft hij nu verder uitgewerkt in Korterlands, waarin behalve de bovengenoemde uitingen ook onderwerpen aan bod komen als steno, telegramstijl, verkortingen die in middeleeuwse handschriften werden gebruikt en het mondelinge 'ingeslikte Nederlands' dat we vrijwel allemaal spreken. Daarnaast gaat hij in op de mechanismen die we bij het verkorten toepassen. Want hoewel Bennis zijn boek de ondertitel Anarchie in de schrijftaal meegaf, concludeert hij dat er systeem in de chaos zit: ook het Korterlands blijkt aan regels gebonden. Het boek is te koop in de webwinkel van Onze Taal.

  • Korterlands. Anarchie in de schrijftaal is een uitgave van Prometheus (gelijmd, 220 blz.). ISBN 978 90 351 3807 0

Ouderspreuken

Mijn moeder zei altijd van Jaap Toorenaar. Bloemlezing uit de ouderspreuken ('Lieverkoekjes worden niet gebakken') die in Nederlandstalige gezinnen gebezigd worden. Het boekje – inmiddels een bestseller – is te koop in de taalboekenwebwinkel van Onze Taal.

  • Mijn moeder zei altijd verscheen bij Thomas Rap en kost € 10,– (gelijmd, 160 blz.). ISBN 978 94 004 0080 1

Zie voor andere afleveringen van de rubriek 'Boeken' het dossier elders op deze website.