Door Raymond Noë


Becanus

Jan van Gorp van der Beke (1519-1573) uit het Brabantse Gorp, beter bekend als Goropius Becanus, is een van de fascinerendste figuren uit de Nederlandse taalkunde. Zijn theorieën zijn op z'n zachtst gezegd nogal omstreden, maar intussen wordt hij ook gezien als een grondlegger van de vergelijkende taalkunde. Becanus was een bekende arts – onder meer aan het hof van Karel V –, maar hij hield zich liever bezig met taal. In zijn Origines Antwerpianae ('De oorsprong van Antwerpen') uit 1572 liet hij zien hoe volgens hem het Brabantse Nederlands als enige taal rechtstreeks terugging op de door Adam en Eva gesproken oertaal. Alle andere talen waren in zijn visie pas ontstaan na de bouw van de toren van Babel.

Bij uitgeverij Verloren zijn, vooruitlopend op Becanus' vijfhonderdste geboortedag in 2019, twee mooi verzorgde boeken over hem verschenen. Het eerste, Johannes Goropius Becanus (1519-1573), beschrijft zijn leven, zijn denkbeelden, zijn werk en zijn invloed. Het tweede, Van Adam tot Antwerpen, is een ruime bloemlezing uit Origines Antwerpianae, aangevuld met een selectie van stukken uit zijn Opera uit 1580. Beide boeken zijn met korting te koop in de webwinkel van Onze Taal.

  • Johannes Goropius Becanus (1519-1573). Brabants arts en taalfanaat van Eddy Frederickx en Toon van Hal kost € 29,– (gebonden, 336 blz.). ISBN 978 90 8704 431 2.
  • Van Adam tot Antwerpen. Een bloemlezing uit de Origines Antwerpianae en de Opera van Johannes Goropius Becanus, vertaald en ingeleid door Nico de Glas, kost € 39,– (gebonden, 447 blz.). ISBN 978 90 8704 431 2

Kwetsbare talen

Als een taal verdwijnt, gaat ook de cultuur die eraan verbonden is verloren. Om in ieder geval iets daarvan te behouden, doen wetenschappers de laatste decennia steeds meer pogingen om bedreigde talen en culturen te beschrijven.

Het koffietafelboek Kwetsbare talen van de Amerikaanse reisboekenschrijfster Ginny Naish geeft een vluchtige indruk van het soort informatie waar het om gaat. Ze beschrijft dertig in hun bestaan bedreigde volken, voor ieder werelddeel vijf, waarbij ze een korte schets geeft van de kenmerken van de cultuur en van hoe de taal klinkt. Het boek is rijkelijk voorzien van fraaie foto's.

  • Kwetsbare talen. Wat gaat er verloren als een taal niet meer klinkt? is een uitgave van Fontaine en Novib en kost € 24,95 (gebonden, 289 blz.). ISBN 978 90 5956 571 5

Beter lezen

"We worden weer analfabeet", kopt de flaptekst van Lezen, weten en niet vergeten van breinexpert Mark Tigchelaar. Nu zal dat zo'n vaart niet lopen, maar het schijnt wel zo te zijn dat veel mensen niet goed lezen: ze laten zich afleiden, en beperken zich vaak tot het scannen van een tekst. Bovendien onthouden ze niet wát ze gelezen hebben. Tigchelaar reikt in zijn boek een overzichtelijke methode aan waarmee je teksten beter en efficiënter kunt lezen, en de inhoud ervan beter kunt onthouden.

  • Lezen, weten en niet vergeten is verschenen bij Uitgeverij Unieboek | Het Spectrum en kost € 14,99 (gelijmd, 150 blz.). ISBN 978 90 00 34432 1

Getekende woordgrappen

Een aannemer die de hele tijd "Ik neem aan dat ..." zegt, een vensterbank vol roddelende "achterklaprozen", een filosoferende "eras-mus" – bij Evert Kwok, hoofdpersoon van de gelijknamige cartoons, gaat het om dit soort ultramelige woordgrappen. Onlangs verscheen alweer de vijfde verzameling van de door Eelke de Blouw en Tjarko Evenboer getekende cartoons, en ook nu gaat het weer om "droge humor, woordgrappen & bananen".


Opperlands

Het magnum opus van de vorig jaar overleden Hugo Brandt Corstius is zijn Opperlandse taal- & letterkunde uit 1981, een enorme verzameling taalcuriositeiten, zoals palindromen, klinkerstapels, acrostichons, anagrammen en wat dies allemaal meer zij. "Taal op het tweede gezicht", zoals hij het zelf noemde. In 2002 breidde hij deze verzameling uit tot het nog veel omvangrijkere Opperlans!, en in 2007 verscheen ook nog het lijvige Opperlans woordenboek als toegift.

Taalpubliciste Liesbeth Koenen vlooide de complete inhoud van Opperlans! en het Opperlans woordenboek door, en selecteerde daaruit "de mooiste en nuttelooste taalvondsten en acrobatentrucs uit de Nederlandse taal" - die nu te vinden zijn in de forse bloemlezing Taalgids voor Opperland.

  • Taalgids voor Opperland is verschenen bij Rainbow en kost € 10,– (gelijmd, 288 blz.). ISBN 978 90  417 1152 6. Bestel direct bij Onze Taal.

En verder

  • SpreekBeter van Margreet Verboog en Lieske Adèr. App voor het NT2-onderwijs met 25-delige cursus waarmee de uitspraak van het Nederlands (klanken, intonatie, klemtoon) verbeterd kan worden. De eerste drie delen zijn gratis, iedere volgende kost € 1,99. De app is beschikbaar in de Apple Store en in Google Play.

Zie voor andere afleveringen van de rubriek 'Boeken' het dossier elders op deze website.