Waar komt de uitdrukking voor de kat z'n viool vandaan?

 

Voor de kat z'n viool betekent 'voor niets, vergeefs', 'zinloos'.

De uitdrukking voor de kat z'n viool kent vele varianten; de meestgebruikte is voor de kat z'n kut, maar Van Dale (2005) vermeldt ook voor de kat z'n reet, rozijn, linkeroog, staart. Het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) voegt daar nog voor de kat z'n kont en voor de kat z'n kloten aan toe.

In het Woordenboek van populaire uitdrukkingen, clichés, kreten en slogans (2002) van Marc De Coster staat bij voor de kat z'n kut/kale: “Eufemistische synoniemen zijn voor de ka-ze-ka; voor de kat zijn blindedarm/kont/linkeroog/reet/snor/rozijn/viool enz. De twee eerste varianten zijn wellicht de oorspronkelijke, gekozen vanwege de alliteratie. Sinds de jaren zestig in zwang.”

Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) vermeldt voor de kat z'n viool en varianten niet; daarvoor is de uitdrukking te jong. Wel wordt zijn kat sturen of zenden vermeld: “Een uitdrukking om te kennen te geven dat men zich vergeefs wachten laat; dat men niet komt; wegblijft.” Ook F.A. Stoett vermeldt zijn kat/poes sturen. Dit zou vooral gezegd worden van iemand die een schuld heeft. In plaats van te verschijnen bij een bijeenkomst voor (afspraken over) de betaling van die schuld, komt hij niet opdagen. Dat zijn kat sturen van invloed is geweest op het ontstaan van voor de kat z'n kut/kale wordt overigens nergens vermeld. Zijn kat sturen is in België nog wel gangbaar, in Nederland niet.

Daarnaast bestaat ook voor de poes/kat zijn al heel lang, dat meestal met niet wordt gecombineerd: niet voor de poes zijn ('niet mis zijn', 'niet met zich laten sollen'). Deze uitdrukking is ontstaan door de gedachte aan een muis of vogel, die onherroepelijk verloren is als de kat hem te pakken krijgt (zie Stoett).