Waar komt de uitdrukking een veeg teken vandaan?

 

Een veeg teken is een zeer slecht voorteken. Als iets een veeg teken genoemd wordt, voorspelt dat dus weinig goeds.

Het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) vermeldt dat het bijvoeglijk naamwoord veeg hier aanvankelijk 'ten dode opgeschreven' betekende. Later kreeg het de betekenis 'onheilspellend'.

Veeg komt al eeuwenlang voor in het Nederlands; het staat waarschijnlijk in verband met het Middelnederlandse werkwoord ve(i)gen, dat volgens het Etymologisch Woordenboek van Van Dale (1997) 'vijandig behandelen, aantasten' en vermoedelijk ook 'dodelijk verwonden' betekende. Dit werkwoord zit eveneens in helleveeg ('feeks, kwaadaardige vrouw').

Veeg komt in het dagelijks taalgebruik niet meer voor, behalve in de vaste verbindingen een veeg teken en het vege lijf redden (eigenlijk: 'het in doodsgevaar verkerend lichaam redden'; 'vluchten om te voorkomen dat men gewond raakt of gedood wordt'; vaak ook ironisch gebruikt). Van Dale (2005) vermeldt nog enkele andere, verouderde uitdrukkingen met veeg, waaronder zo veeg zijn als een luis op een/de kam ('in groot gevaar verkeren').

In een veeg uit de pan krijgen is er overigens sprake van een heel ander veeg.