Waar komt iemand om zeep brengen vandaan en wat betekent het?

Iemand om zeep brengen betekent ‘iemand van het leven beroven, iemand vermoorden’.

De oorspronkelijke versie van deze uitdrukking is om zeep gaan. Daarmee werd aanvankelijk doodgewoon dit bedoeld: ‘eropuit gaan om zeep te kopen’, ‘eropuit gaan om boodschappen te doen’. Daarna kreeg het de betekenis: ‘ertussenuit knijpen met de smoes dat je nog een boodschap moet doen’. Weer later veranderde de betekenis in ‘weggaan’, ‘verdwijnen’ en ‘sterven’. Om zeep gaan wordt al sinds de zeventiende eeuw in deze betekenis gebruikt.

Er is ook een andere verklaring in omloop: de uitdrukking is ontstaan doordat zeelui vroeger uitvoeren om Spaanse zeep (‘harde zeep’) te halen uit landen aan de Middellandse Zee. Zij keerden vaak niet terug van deze gevaarlijke tochten. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal vermeldt inderdaad: “Spaansche, Venetiaansche zeep, aanvankelijk uit Zuid-Europa geïmporteerde harde witte of gemarmerde uit olijfolie gefabriceerde zeep; later ook naar de Spaansche methode hier vervaardigd”, maar legt geen verband met om zeep gaan. Om zeep gaan kwam al vóór het importeren van zeep voor in de betekenis ‘eropuit gaan om een boodschap doen’. Het is waarschijnlijker dat deze betekenis zich ‘gewoon’ heeft uitgebreid, dus zonder dat de gevaarlijke tochten om zeep te importeren van invloed zijn geweest.

Om zeep kreeg later ook los van de zegswijze om zeep gaan de betekenis ‘dood’, en zo konden de tegenwoordig gebruikelijkere varianten om zeep brengen en om zeep helpen (waarin helpen ironisch bedoeld is) ontstaan.