Waar komt de zegswijze om des keizers baard vandaan?

Om des keizers baard betekent 'zonder enig belang'. Zo is een wedstrijd om des keizers baard een wedstrijd waar niets van afhangt.

De uitdrukking komt waarschijnlijk uit het Duits, waarin um des Kaisers Bart streiten voorkomt. Dit is volgens het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) mogelijk een verbastering van um den Geissenbart streiten (dus om de 'baard' van een geit). En dat zou weer een vertaling zijn van het Latijnse de lana caprinia rixari ('ruziemaken over geitenwol', een zinsnede uit de Epistulae van Horatius). In het desbetreffende hoofdstuk stelt Horatius quasi-serieus de vraag aan de orde of je geitenhaar 'wol' zou mogen noemen, net als een schapenvacht. Deze discussie ging later symbool staan voor een nutteloze discussie in het algemeen. Van Dale (2005) geeft bij de lana caprina dan ook de betekenis 'over niets (ruzie maken)'.

Een andere verklaring gaat wél uit van de baard van een keizer. De oorsprong zou dan de volgende gedachte zijn: als je speelde om des keizers baard, speelde je om iets waarop je geen enkel recht kon laten gelden, oftewel: om iets wat geen enkele reële waarde had. F.A. Stoett noemt deze laatste verklaring.

Gesteld dat het om een echte keizer ging in deze uitdrukking, welke zou het dan zijn? Het Woordenboek der Nederlandsche Taal houdt het op “de witte baard van Karel den Groote of de roode van Frederik Barbarossa”.