Waar komt als een olifant in de porseleinkast vandaan en wat wordt ermee bedoeld? 

Wie zich als een olifant in de (of een) porseleinkast gedraagt, heeft geen oog voor de gevoeligheden van anderen. Hij gaat lomp en ontactisch te werk en veroorzaakt daardoor vaak gekwetste gevoelens, verwarring en ruzie. Een variant is als een olifant door een porseleinkast gaan en (in België) je gedragen als een olifant in een porseleinwinkel.

Een porseleinkast was een sierkast met glazen deuren en soms ook met glazen wanden, waarin men kostbaar (oud) porselein uitstalde. De uitdrukking is gebaseerd op het beeld van een olifant die door zijn grootte in een porseleinkast onvermijdelijk alles zou breken: hij is gewoon veel te groot en te lomp. Dat een olifant niet eens in een porseleinkast zou passen maakt het beeld nog sterker, al is de Vlaamse variant als een olifant in een porseleinwinkel op zichzelf wel beter voorstelbaar. 

Het Woordenboek der Nederlandsche Taal vermeldt deze uitdrukking niet. Alleen de uitdrukking 'Hij dient daar als een aap in de porseleinkast' komt erin voor, waarmee werd bedoeld: 'hij zal daar vast alleen maar ellende veroorzaken'. Van Dale noemt in zijn eerste druk (1872) de uitdrukking ergens ontvangen worden als een aap in de porseleinkast ('ergens zeer slecht ontvangen worden'). In oude kranten komen onder meer de volgende citaten voor:

  • “een dronkenman in een porseleinkast” (Het nieuws van den dag: kleine courant, 878);
  • iets wat ergens even weinig thuishoort “als een paard in een porseleinkast” (Rotterdamsch nieuwsblad, 1881);
  • een auteur die lukraak allerlei beweringen doet “als een kat in een porseleinkast” (De Tijd: godsdienstig-staatkundig dagblad, 1899);
  • “hij meende dat zy handelde als een wilde bok in een porseleinkast” (Algemeen Handelsblad, 1908).

Het oudste citaat met olifant en porseleinwinkel dateert uit 1875. Het komt voor in een artikel waarin van iemand die in de politiek een verkeerde inschatting heeft gemaakt gezegd wordt dat hij “als een olifant in de porseleinwinkel is geloopen” (Algemeen Handelsblad, 19 juli 1875).  Het oudste citaat met olifant en porseleinkast dateert uit 1931: “(...) dat het nationaal-socialisme zich in quaesties van de buitenlandsche politiek gedraagt, als een olifant in een porceleinkast” (Algemeen Handelsblad, 28 april 1931). Van Dale neemt als een olifant in de porseleinkast pas op vanaf de elfde druk (1984).

De uitdrukking komt ook in andere talen voor, bijvoorbeeld: comme un éléphant dans un magasin de porcelaine (Frans), como un elefante en una cacharrería (Spaans), como elefante em loja de porcelanas (Portugees), come un elefante in un negozio di porcellane (Italiaans), som en elefant i en glasbutik/porcelænsbutik (Deens), som en elefant i en porselensbutikk (Noors), slon v posoednoj lavke (Russisch, slon betekent 'olifant'). Het Engels kent like a bull in a china shop.