Waar komt de zegswijze je (driemaal) een slag in de rondte werken vandaan?

 

Je een slag in de rondte werken of zelfs je driemaal een slag in de rondte werken betekent dat je heel hard werkt.

Deze uitdrukking is pas sinds het einde van de vorige eeuw in gebruik. Het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) vermeldt dat ze een bijbetekenis heeft: het harde werk blijft niet onopgemerkt; het gaat vaak met enig misbaar gepaard. In combinatie met andere werkwoorden is een slag in de rondte neutraler. In bijvoorbeeld je een slag in de rondte rennen en je een slag in de rondte lezen betekent een slag in de rondte alleen 'ingespannen, zeer intensief'. Je kunt volgens de grote Van Dale overigens ook een slag in de rondte kletsen, dat 'maar wat aankletsen' betekent.

Waar of door wie de uitdrukking je een slag in de rondte werken voor het eerst gebruikt werd, is niet bekend. In het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) komt ze nog niet voor. Het WNT vermeldt bij slag onder meer de betekenis: 'keer dat iets ronddraait, rondgedraaid wordt of kan ronddraaien'. Daarbij wordt het volgende citaat (uit 1865) gegeven: “Komt de wind reeds regt van voren in eer men het vaartuig heeft kunnen ombrassen, dan zal ... men verpligt zijn eenen slag in de rondte te doen, ten einde weêr over denzelfden boeg bij den wind te komen”. Hier betekent slag in de rondte nog letterlijk 'een hele draai'. Later is deze combinatie, aangevuld met zich en werken, een uitdrukking geworden.

De versterking driemaal (je driemaal een slag in de rondte werken) komt waarschijnlijk uit een kinderliedje: het bekende liedje van Berend Botjedriemaal in de rondte van je hopsasa.