Wat betekent ‘Het loopt de spuigaten uit’ en waar komt deze uitdrukking vandaan?

Als bijvoorbeeld wordt gezegd dat iemands gedrag de spuigaten uit loopt, dan is zijn gedrag in de afgelopen tijd steeds slechter geworden. Het is nu zo erg geworden dat hij alle normen overschrijdt: zijn gedrag wekt algemeen afschuw.

De spuigaten in deze uitdrukking zijn de gaten die in de rand van een scheepsdek zijn aangebracht. Door die gaten kan het water dat op het dek terechtkomt, weer wegstromen. Het werkwoord spuien betekent ‘lozen’, ‘(laten) wegstromen’.

‘Het loopt de spuigaten uit’ is vermoedelijk gebaseerd op de verouderde uitdrukking ‘Het bloed loopt de spuigaten uit.’ Daarmee drukte men vroeger uit dat er aan boord van een schip vreselijk werd gevochten. Al dat bloed op het scheepsdek liep dan door de spuigaten weg. Een citaat uit 1596: “(...) het menschenbloet dat tot allerweeghen de spigaeten uytliep (...)”.

Later ontstond de minder bloederige variant ‘Het loopt de spuigaten uit’, met de gedachte aan water dat van het dek wegloopt. Als het water de spuigaten uit loopt, merk je pas goed hoeveel er eigenlijk op het dek terecht was gekomen. Van daaruit kreeg ‘Het loopt de spuigaten uit’ de algemene betekenis: ‘dit gedrag is in de loop van de tijd té erg geworden, iedereen ziet nu hoe afgrijselijk het is’.