Waar komt het spreekwoord 'De druiven zijn zuur' vandaan?

 

'De druiven zijn zuur' wordt gezegd als iemand laat merken niet tegen zijn verlies te kunnen, of laat blijken jaloers te zijn op de winnaar.

Het spreekwoord gaat terug op een fabel van Aesopus. Deze fabel vertelt over een hongerige vos die een wijngaard binnensluipt waar mooie, rijpe druiven hangen. Hij wil ze heel graag opeten, maar helaas: de duiven hangen te hoog. Om zijn teleurstelling te verbergen, roept hij uit: 'Het zijn nog groene!' (met andere woorden: 'ze zijn toch nog niet rijp, ik had ze toch niet gehoeven'). Het woord zuur heeft later groen vervangen.

Volgens het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) wilde 'De druiven zijn zuur' oorspronkelijk zeggen dat je onverschillig doet over iets, omdat je weet dat je het toch niet kunt krijgen. F.A. Stoett verwoordt het zo: “De druiven zijn zuur. Dat wordt gezegd wanneer iemand van datgene wat hij graag zou willen hebben, doch niet kan krijgen, met verachting spreekt.” Zo zou een trainer na een verloren wedstrijd kunnen zeggen: “Ach, dit soort wedstrijdjes hebben voor ons eigenlijk niet zo veel prioriteit.” Daarop kan de trainer van de tegenpartij reageren met: “De druiven zijn zuur”, waarmee hij dan bedoelt: je doet alsof het je onverschillig laat, maar ik weet wel beter: je had dolgraag willen winnen.

De betekenis van deze uitdrukking is echter enigszins veranderd. 'De druiven zijn zuur' wordt nu vaak gebruikt in de betekenis 'je kunt het niet hebben dat je verloren hebt', of neutraler: 'het is een teleurstelling voor je dat je verloren hebt'.
'De druiven zijn zuur voor Ajax' kan dus drie dingen betekenen:

  1. Ajax heeft verloren, en nu doen de spelers net alsof ze de wedstrijd toch niet belangrijk vonden.
  2. Ajax heeft verloren, en nu gaan de spelers zeuren (over een partijdige scheidsrechter, een onsportieve tegenstander, enz.).
  3. Ajax heeft verloren, en dat was een grote teleurstelling voor de spelers.

De derde betekenis lijkt tegenwoordig het meest voor te komen. Voor sommige mensen klinkt hier ook in door: 'het is sneu voor ze, want ze hadden wel een gelijkspel of een overwinning verdiend'.