Waar komt de uitdrukking de bietenbrug op gaan vandaan en wat wordt ermee bedoeld?

De bietenbrug op gaan (ook wel de bietenberg op gaan) betekent 'fout gaan', 'verkeerd aflopen', 'in de problemen raken'. Bijvoorbeeld: 'Hardlopers die te snel aan een marathon beginnen, gaan vaak na twintig kilometer de bietenbrug op.'

De bietenbrug in deze uitdrukking is mogelijk een brug waarover boeren met hun karren met bieten heen reden. Zo'n brug werd glad doordat er soms bieten van de kar af vielen die vervolgens werden platgereden. Dit is een plausibele verklaring, die strookt met het feit dat in sommige plaatsen ook een echte Bietenbrug was of is: een brug waarover de boeren met hun karren met bieten reden op weg naar een kadeboot waar ze ze in een schip konden laden. Ook de naam Bietenkade heeft bestaan. Wat tegen deze verklaring pleit, is dat het vreemd is dat de zegswijze nogal jong lijkt te zijn – boeren die met bieten op een wagen over de brug rijden is immers iets wat ook in vroeger tijden voorkwam.

Een andere verklaring is dat de bietenbrug eigenlijk een weegbrug is. Vroeger werden karren met bieten op een weegbrug gewogen; dat gebeurt nog steeds, maar nu gaat het om vrachtwagens. Als inderdaad oorspronkelijk een 'bietenweegbrug' bedoeld is, is wel onduidelijk waarom de bietenbrug op gaan zo'n negatieve figuurlijke betekenis kreeg.

De bietenbrug/bietenberg op gaan komt niet voor in de spreekwoordenboeken. Alleen Marc De Coster vermeldt de zegswijze in zijn Woordenboek van populaire uitdrukkingen, clichés, kreten en slogans (2002). Hij zegt over de herkomst slechts het volgende: "De bietenberg is erg glad, vandaar." Waarschijnlijk doelt hij hiermee letterlijk op een berg bieten, die moeilijk te beklimmen is – je glijdt gemakkelijk weer naar beneden.

Van Dale neemt in 1976 (tiende druk) voor het eerst de bietenbrug op gaan op. Pas in de veertiende druk (2005) wordt daarnaast de variant de bietenberg op gaan vermeld; bietenberg en bietenbrug zijn volgens Van Dale hier synoniemen.

In de krant Het Vaderland van 3 juli 1927 komt de volgende passage voor (uit een dialoogje tussen een luitenant en een soldaat): "Enne dus weer bij den troep terug en nou de bietenbrug weer op, nietwaar?" Helaas blijkt uit de context niet wat er met de bietenbrug weer op bedoeld wordt. Dit is (vooralsnog) wel de oudste vindplaats van de bietenbrug op gaan.