Kan het lidwoord de worden weggelaten in de zin 'In mei 2008 overleed de acteur Sydney Pollack'?
 

 

Het lidwoord de kan hier worden weggelaten, maar niet iedereen vindt dat acceptabel.

Meestal is het gebruik van een lidwoord verplicht: 'Ik zie boom' is geen goede zin. Maar als het zelfstandig naamwoord een unieke referentie heeft, dat wil zeggen: als het ondubbelzinnig naar één persoon of zaak verwijst, kan het lidwoord achterwege blijven. Dat gebeurt altijd bij verwantschapsnamen, titels en aanspreekwoorden in combinatie met een eigennaam, zoals professor De Vries, koning Willem-Alexander, mevrouw Alberts, tante Emmeke. Als het zelfstandig naamwoord gevolgd wordt door een letter of nummer kan het lidwoord ook worden weggelaten; als een combinatie geheel ingeburgerd is, wordt dat zelfs verplicht:

  • Jan werkt in kamer 123b.
  • Vanaf het station kom je met lijn 9 bij ons kantoor.
  • Er zijn veel problemen met tunnels op (de) rijksweg A73.
  • Dat staat allemaal in (het) dossier 65.

In formeel juridisch taalgebruik kan het lidwoord bovendien worden weggelaten bij woorden als beklaagde, eiser, verdachte, enz. In teksten die bedoeld zijn voor een algemeen publiek is dit niet aan te raden.

Het lastigst zijn combinaties van een naam met een functie- of beroepsaanduiding. De naam en beroeps- of functieaanduiding samen kunnen dan het karakter van een vast begrip krijgen, waardoor het lidwoord kan worden weggelaten. Dat is niet voor iedereen aanvaardbaar:

  • Daan bewondert (de) voetballer Dirk Kuyt.
  • (De) taalkundige Van der Sijs zorgde voor de digitalisering van de Statenbijbel.
  • Heb jij ooit (de) cellist Yo-Yo Ma zien optreden?

Als het zelfstandig naamwoord een nationaliteit of religie aanduidt of een subjectieve (dis)kwalificatie, kan het lidwoord niet worden weggelaten; in combinaties als de Belg Leterme, de christen Rouvoet en de stommeling Jansen is het lidwoord dus verplicht. Daar is wel een verschuiving in waarneembaar; ook in zulke gevallen wordt het lidwoord tegenwoordig wel weggelaten. Wij raden dat vooralsnog af.

Meer informatie over het weglaten van het lidwoord staat in de Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS).