Kan het lidwoord de worden weggelaten in de zin ‘In mei 2008 overleed de acteur Sydney Pollack’?
 

Het lidwoord de kán hier worden weggelaten: ‘In mei 2008 overleed acteur Sydney Pollack.’ Toch zijn er veel taalgebruikers die een voorkeur hebben voor ‘In mei 2008 overleed de acteur Sydney Pollack.’

Meestal is het gebruik van een lidwoord verplicht: ‘Ik zie boom’ is geen goede zin, maar ‘Ik zie de/een boom’ wel. Maar als het zelfstandig naamwoord een unieke referentie heeft, dat wil zeggen: als het ondubbelzinnig naar één persoon of zaak verwijst, kan het lidwoord achterwege blijven. Dat gebeurt altijd bij verwantschapsnamen, titels en aanspreekwoorden in combinatie met een eigennaam, zoals professor De Vries, koning Willem-Alexander, mevrouw Alberts, tante Emmeke.

Als het zelfstandig naamwoord gevolgd wordt door een letter of nummer, kan het lidwoord ook worden weggelaten. Als een combinatie ingeburgerd is, wordt dat zelfs verplicht:

  • Jan werkt in kamer 123b.
  • Vanaf het station kom je met lijn 9 bij ons kantoor.
  • Er zijn veel problemen met tunnels op (de) rijksweg A73.
  • Dat staat allemaal in (het) dossier 65.

In formeel juridisch taalgebruik kan het lidwoord bovendien worden weggelaten bij woorden als beklaagde, eiser, verdachte, enz. In teksten die bedoeld zijn voor een algemeen publiek is dit niet aan te raden.

Het lastigst zijn combinaties van een naam met een functie- of beroepsaanduiding, zoals in (de) acteur Sydney Pollack. De naam en beroeps- of functieaanduiding samen kunnen dan het karakter van een vast begrip krijgen. Dat maakt het weglaten van lidwoord voor sommigen acceptabel, maar voor anderen niet:

  • Daan bewondert (de) voetballer Frenkie de Jong.
  • Vanavond bij Jinek: (de) voetballer Frenkie de Jong.
  • (De) taalkundige Nicoline van der Sijs zorgde voor de digitalisering van de Statenbijbel.
  • We vragen het aan een deskundige: (de) taalkundige Nicoline van der Sijs.
  • Heb jij ooit (de) cellist Yo-Yo Ma zien optreden?
  • De masterclass werd gegeven door (de) cellist Yo-Yo Ma.

Als het zelfstandig naamwoord een nationaliteit of religie aanduidt of een subjectieve (dis)kwalificatie, kan het lidwoord weer niet worden weggelaten. In combinaties als de Belg Leterme, de christen Van der Staaij en de stommeling Jansen is het lidwoord dus min of meer verplicht. 

Meer informatie over het weglaten van het lidwoord staat in de Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS).