Waar komt de uitdrukking brood en spelen vandaan? 

 

Brood en spelen betekent letterlijk 'eten en amusement'. Het wordt vaak wat spottend gebruikt in de betekenis 'datgene waarmee het volk tevreden wordt gehouden'.

Deze uitdrukking gaat terug op het Latijn; het is een vertaling van panem et circenses. De Romeinse schrijver Juvenalis (ca. 60-140 n.Chr.) is de bedenker ervan. Jan Verheggen schrijft in zijn boek over Latijnse woorden en uitdrukkingen in het Nederlands (Non scholae sed vitae): “Gratis voedseluitdelingen en gratis voorstellingen in het circus of amfitheater waren het enige waarnaar het Romeinse volk in de keizertijd verlangde. Verscheidene keizers gaven aan deze wens graag gehoor om het volk rustig te houden.”

Juvenalis gebruikte de term brood en spelen sarcastisch: hij wilde ermee aangeven dat het Romeinse volk oogkleppen op had voor het verval van het Romeinse Rijk. Zolang er maar brood werd uitgedeeld en spelen werden georganiseerd, was het volk tevreden, en keek het niet verder dan zijn neus lang was.

In 71 v.Chr. werd al begonnen met het gratis uitdelen van brood, omdat de kosten voor het levensonderhoud in Rome voor veel mensen te hoog waren en er een hongersnood dreigde. De spelen die georganiseerd werden, waren paarden- en wagenrennen, vaak afgewisseld met demonstraties van rijkunst, worstelwedstrijden en bloedige gevechten tussen mens en dier, of tussen dieren onderling.