Print deze pagina

Huilen met de pet op

Waar komt de zegswijze 'Het is huilen met de pet op' vandaan?

'Het is huilen met de pet op' wordt gezegd als iets min of meer onverwacht bedroevend van kwaliteit (zwaar teleurstellend) is.

Marc De Coster verwijst in zijn Woordenboek van populaire uitdrukkingen, clichés, kreten en slogans (2002) bij 'Het is huilen met de pet op' naar 'Het is huilen en de lamp vasthouden', dat dezelfde betekenis heeft. De Coster geeft nog meer varianten: huilen met de lamp voorover, huilen met de lamp aan/uit, huilen in een pikdonkere kelder met een zwarte doek voor je kop, huilen met de klep dicht en huilen met een rietje. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) geeft bij huilen de zegswijze ''t Is huilen!' (''t is narigheid, ''t is misère') en 'Je kunt niet huilen en de lamp vasthouden' ('geen twee dingen tegelijk goed doen'). Bij knudde vermeldt het WNT de zegswijzen knudde met een rietje en knudde met de pet op; de toevoegingen dienen hier volgens het WNT alleen ter versterking.

Alleen over huilen en de lamp vasthouden is iets meer te vinden. Volgens De Coster is deze zegswijze wellicht ontleend aan het volgende: degene die vroeger de olielamp moest vasthouden zodat ook het laatste restje olie kon opbranden, kon niet tegelijkertijd huilen, met andere woorden: twee dingen tegelijk doen die elk op zichzelf vervelend zijn, gaat niet goed. In Huizinga's Spreekwoorden en gezegden staat deze verklaring ook, samen met deze "geschiedenis" die het voorkomen van huilen in deze zegswijze moet verklaren: "Een oude man lag op zijn sterfbed; de hele familie stond er snikkend omheen, alleen een zoon stond onbewogen. Toen hem een verwijt werd gemaakt over zijn gevoelloosheid, zei hij diep verontwaardigd: 'Ik kan toch niet huilen en de lamp vasthouden?'"

Dit alles brengt ons echter niet veel verder in de zoektocht naar de herkomst van de toevoeging met de pet op in 'Het is huilen met de pet op.' Uitdrukkingenkenner Riemer Reinsma vermoedt dat het WNT gelijk heeft en dat toevoegingen als met de pet op in zulke uitdrukkingen oorspronkelijk iets als 'pontificaal, met alles erop en eraan' betekenen. Inmiddels zijn ze vervlakt tot versterkingen.

Verwante adviezen

Trefwoorden

terug
voorjaarsbanner

banner ITV

taalkalender