Print deze pagina

Hart onder de riem / riem onder het hart steken

Wat is de herkomst van iemand een hart onder de riem steken? En kun je ook zeggen: iemand een riem onder het hart steken?

Beide varianten zijn goed. Ze betekenen allebei 'iemand moed inspreken'. Een hart onder de riem steken komt vaker voor.

Over deze uitdrukking zijn al vele discussies gevoerd. Wat is de oorspronkelijke versie: een hart onder de riem of een riem onder het hart? De spreekwoordendeskundige F.A. Stoett (Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden) oordeelde dat een hart onder de riem het oudst is. Volgens hem betekent hart in deze zegswijze 'moed', net als in bijvoorbeeld 'Heb het hart eens dat te doen!' ('dúrf dat eens te doen, en ik zal je straffen!'). Stoett verklaart de uitdrukking als volgt: als een soldaat onder zijn riem (waarmee dan een band wordt bedoeld die schuin over de borst loopt) geen hart heeft, geen moed, is hij een lafaard. Bij zo iemand moet er dus wat hart/moed onder de riem aangebracht worden. Het hart (de moed) wordt zo bezien dus 'in het lichaam gestopt' van degene die er gebrek aan heeft.

De zegswijze iemand een riem onder het hart steken is volgens Stoett later ontstaan, onder invloed van 'Het hart (de moed) zonk hem in de schoenen.' De riem werd nu opgevat als een band die men om het middel draagt. Wie iemand een riem onder het hart steekt, zorgt ervoor dat het hart/de moed hem niet in de schoenen kan zinken.

In het historische Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) staat een net iets andere uitleg: "Iemand een (of het) hart onder den riem, den gordel (d.i. in 't lijf, mnl. [Middelnederlands] 'in den buik') steken. - Hierbij: Het hart onder den riem houden: 'het niet in de schoenen laten zakken'." Vroeger werd het hart inderdaad wel in de buikholte gesitueerd; het zat dan onder de buikriem. Het WNT vervolgt met: "Anders, te weten met eene andere beeldspraak, en volgens velen juister, gelijkbet. iemand een riem onder het hart steken of binden." Ook de hedendaagse woordenboeken vermelden beide varianten; iedereen kan vrij kiezen voor de variant die hij of zij het meest beeldend vindt.

Trefwoorden

laatste wijziging: 31-03-2015
terug
Jaarwoord banner
-