Print deze pagina

Hart onder de riem / riem onder het hart (herkomst)

Wat is de herkomst van iemand een hart onder de riem steken? En kun je ook zeggen: iemand een riem onder het hart steken?

Beide varianten zijn goed. Ze betekenen allebei 'iemand moed inspreken'. Een hart onder de riem komt vaker voor.

Over deze zegswijze zijn al vele discussies gevoerd. Sommigen gaan ervan uit dat iemand een riem onder het hart steken ouder (en juister) is, anderen zeggen dat juist iemand een hart onder de riem steken het oudst is. F.A. Stoett (Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden) behoort tot de laatste groep. Volgens hem betekent hart in deze zegswijze 'moed', net als in bijvoorbeeld 'Heb het hart eens dat te doen!' Stoett verklaart de uitdrukking als volgt: "Een soldaat die onder zijn riem (die schuin van den schouder over zijne borst loopt) geen hart heeft, geen moed, is een lafaard; zoo iemand moet een hart onder den riem gestoken worden." Het hart (de moed) wordt zo bezien dus 'in het lichaam gestopt' van degene die er gebrek aan heeft.

De zegswijze iemand een riem onder het hart steken is volgens Stoett later ontstaan, onder invloed van 'Het hart (de moed) zonk hem in de schoenen.' De riem werd nu opgevat als een band die men om het middel draagt. Wie iemand een riem onder het hart steekt, zorgt ervoor dat het hart/de moed hem niet in de schoenen kan zinken.

Er doen nog meer verklaringen van de twee varianten van deze zegswijze de ronde, maar geen daarvan is erg plausibel.

Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) schrijft: "Iemand een (of het) hart onder den riem, den gordel (d.i. in 't lijf, mnl. [Middelnederlands] 'in den buik') steken. - Hierbij: Het hart onder den riem houden: 'het niet in de schoenen laten zakken'." Vroeger werd het hart inderdaad wel in de buikholte gesitueerd; het zat dan onder de buikriem. Het WNT vervolgt met: "Anders, te weten met eene andere beeldspraak, en volgens velen juister, gelijkbet. iemand een riem onder het hart steken of binden." Ook de hedendaagse woordenboeken vermelden beide varianten; iedereen kan vrij kiezen voor de variant die hij of zij het meest beeldend vindt.

Trefwoorden

terug
voorjaarsbanner

banner ITV

taalkalender