Les in handschrift: stimuleren of afbouwen?

Over een paar dagen begint de Week van het Handschrift. Wat vindt u? Verdient het handschrift veel aandacht in het onderwijs, of kunnen kinderen beter andere dingen leren, nu toch bijna alles elektronisch gaat?

Deze poll is gesloten. De uitslag was als volgt:

meer gaan stimuleren(1034 stemmen, 81%)

op dit niveau behouden(211 stemmen, 16%)

afbouwen en de lestijd besteden aan nuttiger dingen(35 stemmen, 3%)

Velden met een * zijn verplicht.

Reacties Er zijn 93 reacties

B. Hamerling

We leiden kinderen in de basisschool niet op voor de toekomst. Die kent niemand. We leiden ze op voor het voortgezet onderwijs omdat het vrijwel zeker is dat ze die opleiding ná de basisschool gaan volgen. Ze moeten zich daar kunnen redden met het maken van aantekeningen en daarom leren ze op de basisschool, als het goed is, een regelmatig en consistent handschrift schrijven.
Het gaat echter in veel gevallen niet goed en dat ligt aan het niveau van handschriftonderwijs en -begeleiding.
Het niveau van het handschriftonderwijs is laag, omdat lettervormgevingskennis vaak niet in voldoende mate aanwezig is bij methodeschrijvers en bijgevolg ook niet bij de leerkrachten. Daarom leiden veel oefeningen in handschriftmethodes tot verwarring en een totaal verschillende invulling van de vormgeving bij elk kind. Een persoonlijk handschrift mag dan ook geen doel zijn, net zoals we ook geen persoonlijke spelling goedkeuren.

Veel misverstanden spelen een rol. Bijvoorbeeld, als zou het handschrift de fijne motoriek bevorderen. Het is het onbewezen geloof in generieke vaardigheden. Dat je bijvoorbeeld beter wordt in wiskunde als je schaakt, of omgekeerd.
Echter, vaardigheden als schrijven zijn domein- of taakspecifiek. Je kunt ze alleen verbeteren door ze goed te oefenen aan de hand van de specifieke kenmerken van de letters. Niet het vele oefenen is effectief, maar het goede oefenen. Goed oefenen is afhankelijk van nauwkeurige kennisoverdracht en het stellen van vormcriteria. Kennis van de lettervormgeving is in dit geval dus onmisbaar.
Goede handschriftbegeleiding kan wel de nauwkeurigheid bevorderen. Zo werkt een goede (cognitieve)begeleiding van de handschriftontwikkeling tot verdieping van wat wel de executieve functies worden genoemd. Bijvoorbeeld het leren nauwkeurig zijn, het vasthouden van de aandacht en het negeren van geluiden in de omgeving.

Zodra iedereen andere letters schrijft in de bovenbouw van de basisschool is het duidelijk dat er een rode lijn in de school ontbreekt. Kinderen worden geacht de letters ook in groep 8 nog zo te schrijven als ze het geleerd hebben. Als je een kind aan de lettervormgeving kunt herkennen is er iets niet goed gegaan. We willen tenslotte ook een kind niet herkennen aan zijn reken- of spelfouten.

Veel gaat er mis op de pabo, de opleiding die aan het hele onderwijs voorafgaat. Niet elke pabo-handschriftdocent heeft een adequate handschriftopleiding gevolgd. Op veel pabo’s wordt de student alleen maar verteld wat er in het handschriftonderwijs gaande is. Maar daarmee leren ze bijvoorbeeld niet een slechte van een goede handschriftmethode te onderscheiden.
Ze leren de studenten ook niet hoe ze ‘elk kind’ (zonder enige uitzondering) tot een regelmatig handschrift kunnen begeleiden.
Als het dan fout gaat weten ze niet meer te doen dan de leerling naar een bewegingstherapeut te sturen die echter bij een totaal andere discipline behoort en het onderwijs niet hoort te medicaliseren. Een onregelmatig handschrift is niet het gevolg van een pathologische oorzaak.

Het gaat er in het onderwijs niet om zoveel mogelijk te vertrouwen op de digitale mogelijkheden, omdat die ons voortdurend zullen teleurstellen, hoeveel moois er ook al mee bereikt is. Kinderen hebben ook fundamentele ervaringen nodig en het schrijven met een pen op papier is er zo een. Er zijn drie codesystemen die we kinderen leren: rekenen, spellen/lezen en lettervormgeving (schrijven). Deze codes zijn eigenlijk afspraken die uitgelegd moeten worden. Dit gaat aan alles in het onderwijs vooraf. We zijn zover gekomen met de cultuur door deze drie codes met elkaar af te spreken.

Op de basisschool leren we de kinderen via deze drie codes zelfstandig te zijn. Leerkrachten die dit niet voor elkaar krijgen moeten ander werk gaan zoeken.

Als we nu niet kunnen aantonen dat het handschrift in de toekomst niet meer bruikbaar is, kunnen we ook niet beweren dat het niet meer belangrijk is.

greetje arends

het bezig zijn met lijnen maken die de letters vormen, is heel goed voor diverse hersenactiviteiten.Naast de motoriek wordt ook het emotionele brein gestimuleerd.
Schrijven stimuleert tevens de taalvaardigheid en het lezen.
Als schrijfpedagoog zie ik hoe kinderen en volwassenen kunnen verkrampen bij het schrijven.Maar ik zie ook hoe dan eenvoudige schrijfbewegingen de verkramping doen verdwijnen.(http://www.schrijfpedagogischehulp.nl)
Bij schrijven orden je meteen je gedachten.
Handschrift is door de eeuwen heen een mogelijkheid geweest om geschiedenis over te dragen.
Als we niet meer kunnen schrijven kunnen we ook de handschriften niet meer lezen.
En iedereen kent het: schrijf het van je af…dwz. al schrijvend komt naar boven wat de eigenlijke problematiek is, waar je mee zit.
Schrijven doe je meestal op een papier. het papier is je vrijheid. Je kunt er alles op kwijt wat je wilt zeggen en als je niet wilt dat een ander het leest: de prullenbak is geduldig, maar jij bent het kwijt.
Het platform handschriftontwikkeling houdt zich intensief bezig met het in stand houden en stimuleren van handschrift.(http://www.handschriftontwikkeling .nl)
En wat dacht u van de grafologie? Leer de mens kennen aan de hand van zijn schrift!. Een boeiende studie. (http://www.grafologie.nl)
Maar eerst en vooral: laten we veel meer aandacht besteden aan de schrijflessen op school. Niet alleen het aanleren van de letters maar zeker ook het zeer regelmatig oefenen van de schrijfwijze zodat een duidelijk leesbaar schrift ontstaat wat totaal geautomatiseerd is. Wie dit niet krijgt aangeboden zal later niet gaan schrijven, want dan mis je de oefening die de kunst van schrijven baart.
ik schaar me dus volledig bij de 74 %. Schrijven verdient MEER aandacht voor het leven van elk mensenkind.

Barbara Klaassen

Leren schrijven en leren lezen vormen de basis van geletterdheid.
Schrijven met de hand bevordert het leren lezen en het leren van taal.
Schrijven met de hand bevordert fijnmotorische vaardigheden.
Wat je schrijft met de hand onthoud je beter.
Aantekeningen maken met de hand leidt tot betere toetsresultaten. Leren aantekeningen maken is complex en behoort tot het vak handschriftonderwijs. Ook in groep 7 en 8 is handschriftonderwijs nog nodig.
Schrijven met de hand bevordert de hersenontwikkeling.
Het blijkt dat onze hersenen niet zo snel mee evolueren met wat er technisch met digitale middelen mogelijk is. Het blijft dus van belang om bewust te blijven van de voordelen van schrijven met de hand.
De meeste toetsen worden nog steeds met de hand geschreven. Hiervoor dient een kind duidelijk leesbaar en vlot te kunnen schrijven.
10-vingerig blind leren typen is belangrijk. Wat betreft hersen- en motorische ontwikkeling is een kind daar op 10-jarige leeftijd aan toe. Van tevoren moet het handschrift geautomatiseerd worden.
Automatiseren van het handschrift kan alleen door veel oefenen.
Door te schrijven kan een kind zich creatief uiten. Het draagt bij aan de ontwikkeling van je persoonlijkheid.

Ronald Roelandt

Als zelfstandige kan het gebeuren dat wij een sollicitant moeten interviewen. Normaliter maken wij een eerste selectie op basis van het CV, maar ook een handgeschreven sollicitatiebrief wordt op prijs gesteld. Wie zich de moeite doet om rustig neer te gaan zitten om een brief te schrijven, heeft volgens ons net dat beetje meer aandacht aan zijn of haar werk.

Marcel Meijer Hof

Als lagere school leerling kregen mijn oudere broer en ik van mijn moeder schrijfles, elke morgen een kwartier tussen ontbijt en vertrek (lopende) naar school. Nu was mijn moeder een meisje uit de Amsterdamse grachtengordel, haar vader hofleverancier van koningin Wilhelmina persoonlijk (dameshoeden), opgevoed door de Franse nonnen en behept met een gezond standsgevoel.
Heden ten dage - ik heb een slordig handschrift, deels ten gevolge van heel veel college-aantekeningen - krijg ik wel complimenten van jaargenoten. Moet ik echt een belangrijke brief schrijven, dan speelde ik voorheen een kwartiertje piano. Dat hielp enorm in de fijne motoriek. Nu ik geen piano meer bezit en toch nog wel eens een brief schrijf, bijvoorbeeld als protest tegen de Nashville-verklaring, aan de heer Van der Staaij persoonlijk, dan probeer ik even helemaal rustig te worden en te blijven, teneinde in een matig tempo te kunnen schrijven.

Voetnoot: Mijn beide ouders beheersten ook het Sütterlin, wat iets zegt over de kwaliteit van hùn opleiding.

Ik ben nog steeds blij om hun beider voorzorgen, inclusief correct Nederlands - mijn moeder verbeterde ons eindeloos wanneer wij fouten maakten, ondanks het betere schooltje in Het Gooi :-]

Met vriendelijke groet

Daniel DE VIN

meer gaan stimuleren zal noodzakelijk zijn

Pieter Lievens

Opnieuw stimuleren! Zoals anderen hieronder al schreven, bevordert dit de (fijne) motoriek, voel je je niet ‘verloren’ als je ergens plots iets op een papiertje moet noteren en er ocharme geen klavier voorhanden blijkt te zijn (en blijft het geschrevene leesbaar omdat het niet krampachtig gebeurt), voegt handschrift een karakter- of persoonskenmerk toe aan de tekst en versterkt het zijn waarachtigheid… allemaal elementen die mij er van overtuigen dat een gevormd en geoefend handschrift een zekere meerwaarde biedt. Ik vergelijk handschrift graag met de waarde van een snaarinstrument (een viool bijvoorbeeld) in de muziek, een instrument waarop men de toon zelf moet vormen - op de piano moet men een geprepareerde toon indrukken. Zonder ook maar afbreuk te doen aan schitterende composities en uitvoeringen voor piano creëert het vioolspel toch een extra en erg persoonlijke dimensie, niet? Nog: een handgeschreven tekst heeft meer kans om beter overdacht te zijn, doordat het schrijfproces rustiger (trager) verloopt (zoals iemand anders al schreef). Ten slotte: jammer dat ik dit niet met de hand kon neerpennen… u zou verbaasd staan van mijn sierlijk handschrift (en dus… mijn al even sierlijke gedachtengang).

Claire Bert

Je handschrift is een uiting van je persoonlijkheid.

Jan van Galen

Zeker gezien de onderzoeken die aangeven dat zelf geschreven tekst, veel beter onthouden wordt en veel universiteiten van naam het gebruik van laptops in de collegezaal juist daarom verbieden, lijkt het mij een grote noodzaak uitgebreid aandacht te blijven schenken aan de ontwikkeling van het handschrift. Ik ervaar telkens weer dat ik al schrijvend mijn gedachten veel beter onder woorden kan brengen en mijn uitingen veel voorzichtiger worden. De traagheid van het schrijven levert zodoende ook extra aandacht voor de tekst als het gaat om kwetsen of beledigen of te kort door de bocht gaan. Leve het handschrift!

Lode Van Mulders

In 17 jaar als onderwijzer en 19 jaar als basisschooldirectie heb ik in het lager onderwijs in Vlaanderen de terugval van ‘schoonschrift’ met lede ogen aanzien. Niet alleen de collega’s hadden er minder en minder aandacht voor, de leerplannen zelf schreven steeds minder het oefenen in handschrift voor. Momenteel is het nog behouden in het eerste en tweede leerjaar. Zeer spijtig.