16 maart 2010

De eerste Friestalige pornofilm komt eraan: De del van '63. 'Hurder! Ja! Ik kom!' Is het Fries niet gewoon een Nederlands dialect?

De del van '63 gaat niet over een lichtekooi op leeftijd. De titel is, zoals dat een pornofilm betaamt, een toespeling op een gewone film: De hel van '63. Maar de 21-jarige regisseur belooft ons wel geouwehoer. In het Fries.

Buorman

Hoe zou dat klinken, Fryske porno? Misschien zo: 'Ja!' ('ja'), 'hurder' ('harder') en 'ik kom' ('ik kom'). En ook: 'Mar buorman, wat dochst no?' Helemaal niet moeilijk te begrijpen voor andere Nederlanders: de taal van de liefde is interprovinciaal.

Je zou bijna zeggen dat dat Fries gewoon een soort Nederlands is, een dialect dus, zoals het Zeeuws en het Limburgs. Maar dan doe je het Fries toch echt tekort.

Leger

Hoewel veel Hollanders een Limburger of een Zeeuw net zo moeilijk kunnen verstaan als een Fries, en het Fries geen 'dialect met een leger' is, zijn er goede redenen om het Fries een taal te noemen.

Een belangrijke reden daarvoor is een eigen taalgeschiedenis. Het Fries onderscheidde zich al vroeg van het Engels en het Duits. Het Nederlands werd daarna nog eeuwenlang als een dialect van het Duits ('het Nederduits') gezien; we noemen het pas een paar eeuwen 'Nederlands'.

Dominant

Het Fries is dus geen aftakking van het Nederlands. Het Oudfries heeft zelfs meer weg van het Oudengels dan van het oudste Nederlands. Later is het Fries wel steeds meer op het Nederlands gaan lijken, omdat Friesland al zo lang bij Nederland hoort.

Veel Friezen zijn al die tijd Fries blijven spreken, maar op school, bij de overheid en in veel bedrijven is het heel lang verwaarloosd. Pas de laatste decennia is het Fries officieel weer net zo veel 'waard' als het Nederlands, in Friesland/Fryslân zelf althans.

Taalgrens

Maar nog steeds kun je, als je op een kaart de plaatselijke taalverschillen uittekent, een duidelijke grens trekken tussen het Fries en het Nederlands, net als bijvoorbeeld tussen het Duits en het Deens. Bij dialecten lukt dat niet; die lopen geleidelijk over in andere dialecten.

Maar voor een deel is het ook een kwestie van afspraken over de status van een taal. Het Fries is erkend als echte taal, en daarom is het in gebruik als overheidstaal en moeten er Friestalige media zijn. Het Limburgs en het Nedersaksisch zijn 'alleen maar' erkend als streektaal, en we zien ze eigenlijk als dialecten van het Nederlands.

Cultuurtaal

Tot slot wordt een taal meer dan een dialect ook gebruikt als cultuurtaal. Je kunt Friese literatuur lezen en je hoort Fries in het theater en in films. Nu zelfs in een pornofilm.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal