Voor de mast zitten
Wie voor de mast zit, heeft te veel eten op z'n bord geschept of te veel opgeschept gekregen. Deze uitdrukking wordt namelijk gebruikt om aan te geven dat je je bord niet leeg krijgt.
Van Dale (2005) en F.A. Stoett vermelden dat voor de mast vermoedelijk een verbastering is van vermast. Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) betekende dit 'door iets overweldigd', 'overladen', 'machteloos', 'vermoeid'. Vermast was vroeger een tamelijk gewoon woord, maar het is nu niet meer algemeen in gebruik. Van Dale vermeldt het overigens nog wel, in de betekenis 'afgemat, uitgeput'. Het is vermoedelijk afgeleid van vermassen ('iets niet aankunnen, machteloos zijn'), maar wellicht is vermasten ('te veel voer geven') ook van invloed geweest. Volgens het WNT zijn de werkwoorden vermassen en vermasten op een zeker moment "in elkaars vaarwater (...) gekomen".
Het van vermassen en/of vermasten afgeleide vermast is dus – toen het niet meer werd herkend – mogelijk verminkt tot voor de mast in de uitdrukking voor de mast zitten. Misschien associeerde men het voedsel op een bord, dat een enorme berg lijkt als je echt geen trek meer hebt, met de hoogte van een mast.
Het WNT bespreekt echter nog enkele andere mogelijkheden. Zo kan mast ook 'voedsel' betekenen: "de vruchten van eiken en beuken die tot varkensvoer dienen; oneigenlijk wordt het soms op het voedsel van menschen toegepast". Voor de mast zitten zou dan gewoon 'voor z'n eten zitten' betekenen. Wat tegen deze verklaring pleit, is dat de uitdrukking voor de mast zitten ook al lange tijd voorkomt in streken waar mast in de betekenis 'varkensvoer' niet gewoon was.
Er bestaat ook een zegswijze met de zeilen tegen de mast liggen, die 'in onmacht liggen', 'niet weten hoe je verder moet komen' betekent. Wat betekenis betreft een veelbelovende kandidaat als oorsprong van voor de mast zitten, maar er zijn volgens het WNT nergens aanwijzingen te vinden over hoe dat dan gegaan is: de tussenstappen ontbreken. Het WNT houdt het daarom ook op de theorie dat voor de mast een verbastering is van vermast.
Trefwoorden
terug
