Nummer 11/2011 van Onze Taal haalde het nieuws met de vraag: Hoe lang heeft het lidwoord het nog? In het betreffende artikel ‘De paard kijkt naar ons’ wordt uitvoerig ingegaan op het moeilijk te leren en afnemende gebruik van het lidwoord het.
Volgens deskundigen zou het heel goed kunnen dat het lidwoord het uitsterft en wie goed oplet, zou de voortekenen ervan kunnen herkennen.

In het artikel worden een aantal redenen genoemd waaruit zou blijken dat het lidwoord het het moeilijk heeft:
- Het lidwoord het is moeilijk te leren voor peuters;
- Er zijn drie keer zoveel de-woorden als het-woorden;
- Nieuwe woorden krijgen meestal de als lidwoord.

Ik herken echter in het geheel geen voortekenen, dat het lidwoord het aan het uitsterven is.
Peuters zullen later, als ze eenmaal volwassen zijn, er geen moeite meer mee hebben. Verder moet men het aantal het-woorden niet onderschatten. Ik noem alleen de verkleinwoorden en het zelfstandig gebruik van bepaalde werkwoordsvormen.
Tenslotte is het lidwoord het zozeer verankerd in het Nederlands, dat verkeerd gebruik ervan meteen opvalt en zeker gecorrigeerd zal worden.

Het is eigenlijk hetzelfde als met sterke werkwoorden. Moeilijk te leren, in de minderheid en er komen geen nieuwe sterke werkwoorden meer bij.
Vraag: Hoelang heeft het sterke werkwoord nog?

Sommige zwakke werkwoorden worden naar analogie met erop lijkende sterke werkwoorden, geregeld sterk verbogen. (Of is het vervoegd? Verbuigvoegd dan maar?). Sommige woorden kunnen zowel sterk als zwak, ik zie daar geen duidelijke verschuiving in.
Kortom, het zal mijn tijd wel duren.

Ik vind deze beweringen en voorspellingen ten aanzien van het onzijdige woordgeslacht en de sterke werkwoorden ook vreemd. Misschien zijn er in theorie zelfs meer onzijdige woorden dan mannelijke en vrouwelijke woorden bij elkaar, als je bedenkt dat men in principe van elk zelfstandig naamwoord een verkleinwoord kan maken (hoe soms onwaarschijnlijk ook: het atoombommetje, het supernovaatje, het oerknalletje) en van in principe elk werkwoord de onbepaalde-wijsvorm als zelfstandig naamwoord kan worden gebruikt (het kijken, het zitten, het squashen, het aquajoggen).
En bovendien, zolang er mensen zijn die zeggen “het luipaard” (en volgens mij neemt dat gebruik alleen maar toe), zullen wij wel niet meemaken dat het gebruik van “het” ook maar afneemt, laat staan verdwijnt.

Ik heb de indruk dat het sterke werkwoord inderdaad terrein aan het verliezen is. Die indruk ontstaat o.a. door het luisteren naar mijn kleinkinderen van 8, 11 en 12. Mijn oudste kleindochter van 12 vertelde zelfs dat in de Nederlandse les door de docent werd gezegd dat werkwoorden “de neiging hebben zwak te worden”.....
Er zijn voorbeelden te over in geschreven teksten, o.a. in dagbladen, en ook Peter Buwalda heeft het in zijn roman Bonita Avenue over een rubberboot die iemand opblaasde. Ik ben benieuwd of dit verschijnsel doorzet en hoe snel dat gebeurt.

Het is inderdaad de vraag hoe snel dit nog zal gaan. We spreken thans immers een gestandaardiseerde taal, een taal die we op school leren (of, zo je wilt, die op school wordt ‘bijgeschaafd’). De bevolking is thans geschoolder en geletterder dan eeuwen geleden. Waarschijnlijk zei men vroeger bijvoorbeeld ‘ik *bried’ in plaats van ‘ik braadde’ (het Duits zegt dat bijvoorbeeld nog: ‘ich briet’); braden is niet zo’n vaak gebruikt werkwoord en de o.v.t. gebruiken we ook niet zo vaak (ik denk dat de tegenwoordige-tijdsvormen en het voltooid deelwoord ‘gebraden’ vaker voorkomen in het dagelijks taalgebruik), dus op een gegeven moment moeten vroeger mensen die de verleden-tijdsvorm nog nooit gehoord of geschreven hadden zien staan (lang niet iedereen ging vroeger naar school) ‘braadde’ hebben gezegd toen ze eens de neiging hadden de verleden tijd te gebruiken. Dit werd natuurlijk door niemand gecorrigeerd, en ‘braadde(n)’ kwam zo langzamerhand in zwang ten nadele van ‘*bried(en)’. Als tegenwoordig echter mensen ‘ik *meette’ zeggen i.p.v. ‘ik mat’, dan wordt dat gelijk gecorrigeerd. We lezen ook overal ‘mat(en)’ i.p.v. ‘*meette(n)’. Dus ik vraag me af of die ontwikkelijk van het zwak worden van sterke werkwoorden nog wel zo rap door zal blijven zetten. De meeste, weinig gebruikte sterke werkwoorden van vroeger bestaan immers niet meer in hun sterke vorm; de weinige sterke werkwoorden die we nog kennen zijn dan ook de veel gebruikte, alledaagse werkwoorden (lopen, zien, zitten, gaan enz.), en we worden zo vaak aan de sterke verleden-tijdsvormen daarvan blootgesteld, dat we ons die vormen blijven ‘herinneren’.